25 października 1980 r. w sali Zakładowego Domu Kultury Zakładów Tworzyw Sztucznych „Gamrat – ERG” w Jaśle (tzw. „Chemik”) przy ul. 3 Maja 1 odbyło się pierwsze spotkanie przedstawicieli jasielskich zakładów pracy zainteresowanych powołaniem struktury związkowej o zasięgu ponadzakładowym (ok. 70 osób).

25 października 2024 r. w I Liceum Ogólnokształcącym w Jaśle odbyło się spotkanie w 44. rocznicę powołania Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” w Jaśle. Zaproszeni na spotkanie byli działacze „Solidarności” z tamtego okresu, aktualni przewodniczący komisji zakładowych NSZZ „Solidarność” z powiatu jasielskiego oraz reprezentanci nauczycieli historii w szkołach ponadpodstawowych naszego powiatu. Ponadto gościliśmy Starostę Jasielskiego Adama Pawlusia (uczestniczył w podwójnej roli – jako włodarz powiatu a także działacz „Solidarności” w latach 80. ub. wieku). Obecni byli także: Krzysztof Fal – obecny przewodniczący Zarządu Regionu Podkarpacie NSZZ „Solidarność” w Krośnie i Tadeusz Majchrowicz – poprzedni przewodniczący tego Zarządu i wiceprzewodniczący Komisji Krajowej, Paweł Pietrusza – przewodniczący jasielskiej „Solidarności”. Gospodarzem spotkania był Jacek Nawrocki – dyrektor I LO w Jaśle. Spotkanie, w sposób profesjonalny, prowadził Józef Lenartowicz – członek Stowarzyszenia.

Okoliczności i przebieg pierwszego zebrania przedstawicieli komisji zakładowych z rejonu Jasła przypomniał Kazimierz Poniatowski. Wspomnieniami z tego wydarzenia podzielili się inni jego uczestnicy: Jan Hap, Stefan Sochacki, Maria Czeszyk, Marek Siarkowicz oraz Zbigniew Siepkowski.

O roli wychowania historycznego młodzieży i naszych w tej sprawie zadaniach mówił Starosta Adam Pawluś, który przypomniał wiele inicjatyw Starostwa upamiętniających ważne w historii Polski wydarzenia.

Spotkanie sprzed kilku dni stanowiło także inaugurację działalności Ośrodka Dokumentacji i Studiów, który powstał dzięki inicjatywie Stowarzyszenia „Solidarni w Jaśle” oraz wsparciu Starostwa Powiatowego w Jaśle i dyrektora Jacka Nawrockiego. Wsparcie finansowe na wyposażenie sali Ośrodka otrzymaliśmy od Adama i Jakuba Matuszewskich – poprzedniego i obecnego prezesa Przedsiębiorstwa Robót Drogowo – Mostowych w Jaśle. W tym miejscu jeszcze raz za to wsparcie dziękujemy.

Ośrodek przygotował Jerzy Bieńkowski wykorzystując własne, gromadzone przez lata, materiały historyczne.

POWOŁANIE MKZ NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” W JAŚLE

    .

Strajki na Lubelszczyźnie, w Tarnowie, Sanoku, a później na Wybrzeżu i w całej Polsce w lipcu i sierpniu 1980 r. miały bezpośredni wpływ na zachowania załóg jasielskich zakładów pracy. Postulaty i przerwy w pracy miały miejsce w takich zakładach, jak: przedsiębiorstwo Państwowa Komunikacja Samochodowa Oddział Jasło (główny organizator – Kazimierz Dubas), Huta Szkła Technicznego w Jaśle (Jan Hap), Zakłady Płyt Wiórowych w Jaśle (Mieczysław Maciechowski), Wojewódzki Związek Kółek i Organizacji Rolniczych z/s w Jaśle (Leszek Twaróg), później także w innych.

Wraz z upływem kolejnych tygodni i powstaniu wielu komitetów założycielskich w zakładach pracy Powiatu Jasielskiego, zgodnie  z przyjętą na szczeblu ogólnopolskim zasadą terenowej, a nie branżowej struktury Związku, zaczęto powoływać lokalne komitety założycielskie, skupiające komórki związkowe z danego terenu, także w naszym powiecie.

25 października 1980 r. w sali Zakładowego Domu Kultury Zakładów Tworzyw Sztucznych „Gamrat – ERG” w Jaśle (tzw. „Chemik”) przy ul. 3 Maja 1 odbyło się pierwsze spotkanie przedstawicieli jasielskich zakładów pracy zainteresowanych powołaniem struktury związkowej o zasięgu ponadzakładowym (ok. 70 osób). W zebraniu tym, poza wymienionymi w dalszej części tekstu osobami wybranymi do MKZ – u, wzięli udział m.in.: ks. dr Stanisław Marczak, Kazimierz Famurat, Jan Sarzyński – Rejon Dróg Publicznych, Adam Łukowicz – Spółdzielnia Transportu Wiejskiego, Jan Forystek – Spółdzielnia Mieszkaniowa, Zofia Nowak – Liceum Ogólnokształcące (teraz: I LO w Jaśle), Henryk Mruk – Pektowin, Sylwester Świerz – Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolnego, Emil Mastej – Stowarzyszenie PAX Oddział w Jaśle, Marian Myśliwiec – Krośnieński Kombinat Budowlany, Stanisława  Szerląg  –  NBP  Oddział  w  Jaśle, Roman Gumiński – MKS w Jaśle, Feliks Źrebiec i Bolesław Czarny – Zespół Szkół Zawodowych Nr 1, Emil Hendzel – Szkoła Podstawowa Nr 3, Stanisław Kopera – PKS, Stanisław Sobol – Foto Optyka, Józef Mazur – Spółdzielnia Kółek Rolniczych w Brzostku, Eugeniusz Kowalski  – Zakłady Cukiernicze w Brzostku.

Przedstawiciele jasielskiego PKS – u przybyli na zebranie samochodem udekorowanym w biało – czerwone barwy, a ich przejazd przez miasto wzbudził duże zainteresowanie mieszkańców. Pomysłodawcą i „reżyserem” tego przejazdu był wspominany już Kazimierz Famurat, który był nieformalnym doradcą Kazimierz Dubasa – głównego organizatora Związku na naszym terenie w jesieni 1980 r.

Spotkanie rozpoczęło się od poprowadzonej przez ks. S. Marczaka modlitwy oraz odśpiewania hymnu narodowego. Prezydium zebrania tworzyli: Kazimierz Dubas, Kazimierz Famurat, Stanisław Galon, Janina Henzel, Stanisław Kopera, Leszek Ochyl i Leszek Twaróg. Za stołem prezydialnym siedział także ks. dr Stanisław Marczak.

Po przyjęciu zaproponowanego przez K. Dubasa porządku obrad, obecni na sali przedstawiciele jasielskich zakładów pracy informowali o stanie zakładowych organizacji powstającego związku, jego liczebności, nazwiskach najbardziej aktywnych działaczy.

Ponieważ dzień wcześniej Sąd Wojewódzki w Warszawie wprowadził samowolnie zmiany w Statucie „Solidarności” (skreślono prawo do strajku, dopisano stwierdzenie o kierowniczej roli PZPR), więc Leszek Ochyl zaproponował, by tej sprawie poświęcić trochę czasu. Leszek Twaróg przypomniał najważniejsze, a szczególnie te zmienione przez sąd, punkty, krótko je omawiając i odpowiadając na pytania.

Na tym spotkaniu powołany został Międzyzakładowy Komitet Założycielski (MKZ) NSZZ „Solidarność” w Jaśle. Oto jego skład:

przewodniczący – Kazimierz Dubas (PKS w Jaśle),

wiceprzewodniczący – Stanisław Galon (ZTS „Gamrat – Erg”)

i Leszek Twaróg (Wojewódzki Związek Kółek i Organizacji Rolniczych z/s w Jaśle),

sekretarz – Teresa Szmigielska (Okręgowy Zakład Transportu i Maszyn Drogowych w Jaśle)

skarbnik – Janina Henzel (PKS w Jaśle),

członkowie – Bogusław Gładysz (Zakłady Płyt Wiórowych w Jaśle), Ryszard Grabowski  (Ośrodek Remontowo – Budowlany Lasów Państwowych w Jaśle), Jan Hap (Huta Szkła Technicznego w Jaśle), Andrzej Kachlik (Rafineria w Jaśle), Leszek Ochyl (Zespół Opieki Zdrowotnej w Jaśle), Kazimierz Poniatowski (Liceum Ogólnokształcące w Jaśle), Edward Rolski (Przedsiębiorstwo Poszukiwań Nafty i Gazu w Jaśle), Stefan Sochacki (Zakład Weterynarii w Jaśle). Mam zdjęcie przedstawiające osoby przy stole prezydialnym i krzyżem na tym stole.

Przewodniczącymi komisji zakładowych największych jasielskich zakładów pracy, oprócz wyżej wymienionych, byli wówczas lub w najbliższej przyszłości zostali nimi wybrani: Zakłady Przemysłu Owocowo – Warzywnego „Pektowin” – Wojciech Kawa, Zakłady Płyt Wiórowych – Bogusław Gładysz, Przedsiębiorstwo  Poszukiwań Nafty i Gazu – Leon Tomasik, Rejon Dróg Publicznych – Jerzy Frączek, Wojewódzka Spółdzielnia Spożywców „Społem” O/Jasło – Ryszard Maciejowski, placówki oświatowe – Marek Siarkowicz (z Biecza), Zjednoczone Zespoły Gospodarcze w Tarnowcu- Stanisław Gałuszka.

W początkowym okresie jasielski MKZ miał siedzibę w budynku przedsiębiorstwa PKS przy ul. Przemysłowej 6. Po pewnym czasie władze miejskie przyznały jasielskiej strukturze związkowej lokal przy ulicy Puszkina 4 (teraz Franciszkańska). Były to najpierw dwa, a potem trzy małe pokoje, o łącznej powierzchni ok. 50 m², na trzecim piętrze. Przydzielony telefon miał numer 31 25, a telefax 065 544.

Głównym zadaniem, zwłaszcza w początkowym okresie działalności MKZ – u, głównym zadanie tej struktury była przede wszystkim pomoc mniejszym zakładom pracy w powstaniu komitetów założycielskich, umożliwienie kontaktu z powstającymi strukturami regionalnymi (w przypadku Jasła: z Podkarpackim Komitetem Założycielskim)  w celu nawiązania współpracy i wzajemnego współdziałania. MKZ zapewniał także wzajemny obustronny przepływ informacji od komisji zakładowych do struktur regionalnych oraz ogólnopolskich. Ważnym zadaniem było też reprezentowanie pracowników i ogólnie biorąc społeczeństwa danego terenu w rozmowach z lokalnymi władzami samorządowymi i wymuszanie na nich realizacji postulowanych oczekiwań społecznych.

W Jaśle i okolicach (Biecz, Brzostek, Dębowiec, Kołaczyce, Lipinki, Nowy Żmigród, Przysieki, Skołyszyn, Tarnowiec, Trzcinica) do „Solidarności” zapisała się zdecydowana większość pracujących, choć władze podejmowały różne działania, aby ograniczyć zasięg i liczebność Związku. Po przejściu jasielskich struktur związkowych do Regionu Małopolska (decyzja 5 maja 1981 r. na spotkaniu przedstawicieli komisji zakładowych z prawie 80 zakładów pracy naszego terenu i przeprowadzeniu dokładnej ewidencji, okazało się, że w powiecie jasielski do NSZZ „Solidarność” należało około  30 tys. osób, co stanowiło zdecydowaną większość pracujących. W niektórych zakładach przynależnych do „Solidarności” było prawie 100 % pracowników. W największym zakładzie pracy w naszym rejonie, w Gamracie, do „Solidarności” należało 3018, czyli 94,6 % pracowników.

Do powstania „Solidarności” w naszym rejonie, oprócz osób, które wcześniej wymieniłem, w istotnym stopniu przyczynili się: ks. Stanisław Kołtak oraz Marian Matysik.

Kilka miesięcy później (dokładnie: 28 lutego 1981 r.), po zakończeniu początkowego okresu organizacji komisji zakładowych, powołano 11 – osobową Międzyzakładową Komisję Porozumiewawczą NSZZ „Solidarność” w Jaśle, która przejęła zadania MKZ – u powiększone o coraz trudniejszą współpracę, a nieraz wprost o starcia, z władzami zakładowymi, lokalnymi czy wręcz ogólnopolskimi, gdy trzeba było przeciwdziałać antyzwiązkowym posunięciom tych władz. Historia powstania i działalności MKP to temat na inne, kolejne spotkanie.

25 października 2024 r.

Foto: J.Nowak