11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości, to jedno z najważniejszych wydarzeń na mapie historii Polski oraz najważniejsze święto dla każdego polskiego patrioty. Dar niepodległości otrzymaliśmy od tych, którzy przez dekady walczyli o wolną i suwerenną ojczyznę, broniąc polskiej mowy, zwyczajów i tradycji – walcząc o polskość. Ich bezpośrednia walka zakończyła się, jednak pozostał nam ich testament, przekazujący wartość niepodległej ojczyzny jako wspólnego obowiązku.

.

Obchody rozpoczęły się Mszą Świętą sprawowaną przez proboszczów jasielskich parafii w intencji Ojczyzny oraz poległych za Ojczyznę w kościele o.o. Franciszkanów w Jaśle. Homilię wygłosił Ojciec Zajchowski. Po nabożeństwie uczestnicy uroczystości wraz z pocztami sztandarowymi, jednostkami strzeleckimi, harcerzami, przedstawicielami parlamentu i samorządowców, służb mundurowych, organizacji społecznych, placówek kulturalnych i oświatowych przemaszerowali ulicami Jasła w kierunku Parku Miejskiego.

W trakcie przemarszu Parlamentarzyści i przedstawiciele władz samorządowych, złożyli kwiaty pod tablicą przy ul. Kołłątaja, która upamiętnia wymarsz jasielskiego oddziału Związku Strzeleckiego w 1914 roku oraz pod tablicą poświęconą marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, znajdującą się na ścianie Kościoła św. Stanisława.

W parku odśpiewano hymn narodowy oraz odczytano apel pamięci, po którym parlamentarzyści, samorządowcy, przedstawiciele służb mundurowych, kierownicy i dyrektorzy instytucji publicznych oraz delegacje placówek oświatowych złożyli kwiaty przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Wartę honorową przy Grobie pełnili „Strzelcy” z jednostki strzeleckiej z Trzcinicy oraz harcerze Komendy Hufca ZHP w Jaśle.

Po odśpiewaniu hymnu państwowego i odczytaniu Apelu Pamięci okolicznościowe przemówienie wygłosił Adam Pawluś, starosta jasielski, który podkreślał, że niepodległość i wolność nie są nam dane raz na zawsze.

.

- Odzyskanie Niepodległości nie nastąpiło w jeden dzień. Było ukoronowaniem całego szeregu różnorodnych działań polskich patriotów, którzy pomimo trwającej ponad sto lat niewoli, krwawo tłumionych powstań narodowych, represji politycznych, zsyłek na Sybir, nasilającej się polityki rusyfikacji i germanizacji nie porzucili marzeń o odzyskaniu niepodległości – powiedział starosta. – 25 października 1795 r. po trzecim rozbiorze, niektórym wydawało się, że Polska już na zawsze znika z map Europy. Szybko okazało się, że trzeci rozbiór to koniec istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów, lecz nie koniec istnienia narodu polskiego. Polacy nie zamierzali porzucać idei własnego państwa, marzenia o wolnej ojczyźnie towarzyszyły naszym przodkom przez kolejne ponad sto lat niewoli – przypomniał A. Pawluś. Zwrócił się również do zgromadzonej młodzieży, harcerzy – Wy jesteście przyszłością naszego narodu. Uczestniczycie podczas wielu patriotycznych uroczystości i jestem pewien, że w sytuacji ewentualnego zagrożenia staniecie do walki i zadbacie o naszą ojczyznę tak jak to czynili nasi przodkowie –

.

Oficjalne obchody Narodowego Święta Niepodległości zakończyło odegranie Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

Więcej o uroczystości:

J.M.

Foto: J.Nowak

„Przed Twe ołtarze zanosim błaganie

Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie”

W bieżącym roku świętujemy sto pierwszą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W piśmiennictwie historycznym i publicystycznym utarł się pogląd myślowy, ze Rzeczpospolita popadła pod kuratelę rosyjską za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, zaś swoją niepodległość utraciła w wyniku rozbiorów. Ten schemat wypracowany w XIX stuleciu miał zcedować całą winę na ostatniego monarchę, a wybielić potomków XVII-wiecznych elit politycznych.

„Przed Twe ołtarze zanosim błaganie

Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie”

W bieżącym roku świętujemy sto pierwszą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W piśmiennictwie historycznym i publicystycznym utarł się pogląd myślowy, ze Rzeczpospolita popadła pod kuratelę rosyjską za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, zaś swoją niepodległość utraciła w wyniku rozbiorów. Ten schemat wypracowany w XIX stuleciu miał zcedować całą winę na ostatniego monarchę, a wybielić potomków XVII-wiecznych elit politycznych.

Jednakże dopiero gruntowne badania niektórych historyków poświęcona dobie stanisławowskiej od końca XX w. zaczynają powoli łamać utarte stereotypy myślowe głęboko zakorzenione w świadomości narodowej. Dzięki ich żmudnej pracy w archiwach Rosji i Niemiec dowiadujemy sie, że utrata suwerenności była procesem zapoczątkowanym w pierwszej dekadzie XVIII stulecia.

Gdy w 1696 r. zmarł król Jan III Sobieski magnaci nie wybrali na króla żadnego z jego synów w obawie, by nie ugruntowała się rodzinna dynastia. Na tron zaproszono Augusta Wettyna elektora saskiego, który pospiesznie w Tarnowskich Górach przeszedł na katolicyzm. Władca ten po pozbyciu się Sobieskich z kraju rozpoczął realizowanie własnej polityki wciągając państwo w wir Wojny Północnej, której teatrem działań militarnych stały się ziemie Rzeczpospolitej. W czasie jej trwania król szwedzki zdetronizował Augusta w 1704 r., a powołał na tron Stanisława Leszczyńskiego. Z kolei car Piotr I w 1709 r. obalił Leszczyńskiego, a osadził na tronie Augusta, który już wcześniej podpisał abdykację.

Brutalne złamanie polskiego prawa w propagandzie europejskiej zostało przedstawione Obroną demokracji szlacheckiej. Wojna Północna nie tylko wyniszczyła ekonomicznie kraj, ale przeorała głęboką rysą duszę narodu, oraz znieprawiła do spodu sumienie obywatelskie. Od 1709 r. po 1764 r. szafarzem polskiej korony stała się Rosja. Petersburg zaczął tworzyć system rosyjskiej dominacji, która miała wywołać:
-Słabość polityczną wywołaną przez wojnę polsko-polską, która trwa do dnia dzisiejszego
-Kontrola Sejmu przez utrzymanie stałego napięcia między królem, a posłami
-Prowokowanie wewnętrznych konfliktów
Wymienione czynniki wprowadziły Polskę w totalną izolację polityczną na arenie europejskiej

Lata 1710 – 1711 nacechowane były rozpaczliwą walką króla o wyzwolenie się z pod kurateli rosyjskiej. W tym celu podpisał 5.01.I7I9 r. tzw. „Traktat wiedeński”, dzięki któremu można było wyprowadzić kraj z izolacji. Sejm zmanipulowany i opłacony przez Rosję nie ratyfikował traktatu, spychając jeszcze mocniej Ojczyznę w ramiona Rosji.

W 1720 r. nastąpiła śmierć polityczna naszego państwa na arenie międzynarodowej. Państwa Europejskie przyjęły do wiadomości, że elity polskie nie są w stanie stanowić o własnej godności politycznej, zaś kolos w znaczeniu terytorialnym Rzeczypospolitej stał się trwałą sferą wpływów Petersburga.

Po 1720 r. Rosja i Prusy nabrały spójnej jednomyślności politycznej względem trupa politycznego Rzeczypospolitej. Utrzymywanie warcholstwa, dzięki „liberum veto” nazywano obroną demokracji i wolności szlacheckiej.

Ta teza historyczna ma rzeczywiste potwierdzenie w elekcji z 1733 r., gdy już legalnie wybranego na króla Stanisława Leszczyńskiego Rosja odsunęła od władzy, a pod swoimi bagnetami brutalnie łamiąc prawo osadziła na tronie Augusta III Wettyna. Za jego panowania w latach 1736 – 1763 wszystkie sejmy zostały zerwane. W dobie saskiej w latach 24-tych XVIII wieku zaczęły kiełkować myśli odrodzenia suwerennej państwowości w sferach kościelnych, których prekursorami stali się Pijarzy rzeszowscy. Tę myśl podjęła partia prorosyjska familia Czartoryskich, która jako jedyna wypracowała program reform uzdrawiających schorowane państwo. W latach 40-tych walcząca Rosja z Prusami pozwoliła na aukcję wojsku, ale Sejm bojąc się zamachu stanu i programu reform ustrojowych, odrzucił wyciągniętą dłoń. Była to ostatnia deska ratunku dla rozkładającego się państwa. Reformy wprowadzone w życie w lalach 1764 – 1791 nie bez walki politycznej z Rosją, Prusami i ciemnotą polską były największym fenomenem heroicznej determinacji Stanisława Augusta Poniatowskiego, który do dnia dzisiejszego w mentalności polskiej nie ma poszanowania i uznania.

Reformy królewskie i działalność oświatowa mimo że zostały w 1792 r. brutalnie zdeptane przy pomocy wojsk rosyjskich przez rodzimą opozycję odrodziły świadomość narodową. Dzięki temu cennemu kapitałowi przetrwaliśmy 120 lat niewoli, by w wielkim konflikcie europejskim I wojny światowej wybić się na niepodległość. Już na początku działań militarnych owego konfliktu w Galicji za całkowitą suwerennością w lokalnych kołach politycznych opowiadali się dwaj biskupi : przemyski św. Józef Sebastian Pelczar i tarnowski Leon Wałęga, gdy w tym jeszcze czasie ugrupowania polityczne takiego wariantu nic brały pod uwagę.

Cesarze Wilhelm II i Franciszek Józef, chcąc pozyskać rekruta polskiego wydali 5.11.1916 r. „Manifest”, w którym zapowiadali wskrzeszenie Królestwa Polskiego. Ten akt prawny miał doniosłe znaczenie, gdyż sprawą polską umiędzynarodawiał, która przez sto lat była uważana jako wewnętrzna sprawa państwa rosyjskiego. Z ziem wydartych Rosji miało być utworzone królestwo z dziedziczną monarchią i konstytucyjnym ustrojem. Na tronie polskim  miał  zasiąść arcyksiążę Karol Stefan Habsburg. Funkcję regenta państwa do czasu koronacji miał pełnić arcybiskup Aleksander Kakowski prymas i metropolita warszawski. W ten sposób zaborcy odnieśli się do procedur prawnych państwa przedrozbiorowego, w którym w czasie bezkrólewia władzę najwyższą sprawował prymas jako interrex. Z punktu polskiego prawodawstwa tylko osoba piastująca funkcję prymasa mogła oddziaływać prawnie politycznie na wszystkie zabory. W tym czasie abp. A. Kakowski odmówił przyjęcia tego urzędu przeczuwając, że zabory pragną jego osobą posłużyć się jako marionetką. Wobec jego odmowy 06.12.1916 r. powstała Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego, która skupiała dwudziestu pięciu członków, pod przewodnictwem Marszałka Koronnego. 14.01.1917 r. przystąpiła do formowania rządu i resortów ministerialnych.

Wobec trudnego dialogu z zaborcami i silnej opozycji lewicowej w sierpniu tego roku poprosiła abpa A. Kakowskiego o ponowne przyjęcie urzędu regenta, który drugi raz odmówił. W tak zaistniałym chaosie polsko – polskim Tymczasowa Rada Stanu, by ocalić podwaliny zaistniałego już aparatu państwowego powołała Komisję Przejściową Tymczasowej Rady Stanu.
Na przełomie sierpnia i września tego roku abp. A. Kakowski postawił warunek zaborcom, że przyjmie urząd regenta w królestwie wtedy, gdy jego gabinet będzie posiadał kompetencje prawdziwego rządu.
Cesarz wobec takiej postawy duchownego został zmuszony wydać 12.09.1917 r. tzw. „Patent”, w którym prawnie Radzie Regencyjnej gwarantował większe możliwości polityczne, ale jeszcze zobligowane do konsultacji z Berlinem i Wiedniem.

27.10.1917 r. w Warszawie w obecności dyplomatów europejskich i wszystkich kół polskich politycznych nastąpiła uroczysta instalacja Rady Regencyjnej. Uroczystość inauguracyjna rządu polskiego rozpoczęła msza św. Pontyfikalna w katedrze św. Jana, w czasie której prymas jako regent złożył uroczystą przysięgę na tym samym ołtarzu, na którym w 1791 r. 3 maja Stanisław August Poniatowski złożył akt konstytucji. Druga część uroczystości odbyła się w Sali Senatorskiej zamku królewskiego. W tym symbolicznym miejscu abp A. Kakowski wygłosił pierwsze Orędzie do wszystkich mieszkańców dawnej Rzeczypospolitej. W mowie tej oznajmił, że obejmuje najwyższą władzę w królestwie na mocy prawa z woli Boga i Narodu. Następnie złożył przysięgę na Boga i Rzeczpospolitą. Konstytucja z 1791 r. w słowach arcybiskupa stała się punktem wyjścia pod nowe prawodawstwo polskie. Prymas w tym wystąpieniu celowo pominął zaborców jako decydentów jego funkcji politycznej, otwierając sobie drzwi na przyszłość do samodzielnej władzy prawodawczej i wykonawczej. 07.12.1917 r. Rada Stanu powołała pierwszy gabinet rządowy z premierem na czele, który rozpoczął tworzyć agendy ministerialne oraz wojsko polskie.

Papież Benedykt XV 07.01.1918r. jako pierwszy polityk w Europie uznał niepodległość Królestwa Polskiego i w naszym imieniu rozpoczął starania w Waszyngtonie, by Stany Zjednoczone uczyniły to samo. Do Warszawy przybył wysłannik papieski ks. Achille Ratti jako wizytator apostolski akredytowany przy rządzie polskim. Po akcie papieskim niepodległość polską uznały następujące państwa : Turcja, Bułgaria oraz Republika Fińska. Od początku 1918 r. Rada Regencyjna zaczęła tworzyć placówki dyplomatyczne w randze poselstwa w: Kijowie, Rydze, Hadze oraz konsulaty honorowe w Berlinie, Wiedniu, Sztokholmie oraz Konstantynopolu. Wszystkie placówki dyplomatyczne polscy biskupi utrzymywali za własne pieniądze do 1920 roku, by finansowo obciążyć młode państwo polskie.

W dniach od 6-14.01.1918 r. abp A. Kakowski i książę J. Lubomirski złożyli pierwszą wizytę w Berlinie, a następnie w Wiedniu. W stolicy monarchii naddunajskiej byli przyjmowani z największymi honorami przysługującymi głowom koronowanym. W lutym 1918r. Niemcy i Austria podpisały z Rosją traktat pokojowy w Brześciu, gdzie poza plecami Rady Regencyjnej uznano Ukraińską Republikę Ludową przyłączając do niej Chełmszczyznę. W tak zaistniałej sytuacji 14.02.1918r. abp A. Kakowski w drugim Orędziu skierowanym do Polaków i Europy złożył protest wobec Boga i trybunału dziejów oświadczając, że zrywa politycznie z Austrią i Niemcami. Prymas zaznaczył że odtąd władzę polityczną będziemy czerpać z głębin naszych dziejów i woli Narodu. Po dokonanym zamachu stanu kopie Orędzia wręczył cesarzowi Wilhelmowi I adiutant arcybiskupa kpt. Drewnowski, wywołując tym posunięciem politycznym wielki niepokój w Berlinie.

Od lutego 1918 r. agenci Lenina rozpoczęli jawnie tworzyć siatki polityczne na ziemiach polskich. Tak powstał Rząd Ludowy Republiki Polskiej w Lublinie, który wywołał sporo zamętu. Jego głównym kandydatem na urząd głowy państwa był Józef Piłsudski aktualnie przebywający w niemieckim więzieniu. Wobec wzrastającego napięcia politycznego abp A. Kakowski rozpoczął Berlinie starania o zwolnienie Piłsudskiego z więzienia. 23.10.1918r. uzyskał pisemne potwierdzenie jego zwolnienia z twierdzy z Magdeburgu. Pragnął powierzyć mu ministerstwo Spraw Wojskowych, a przez jego osobę szukać porozumienia z Lewicą. W Warszawie od początku listopada rozpoczęły się zainspirowane przez lewicę manifestacje poparcia dla Lenina i utworzenia Ludowej Polski w łączności z sowiecką Rosją.

Rozumiejąc powagę sytuacji wszystkie funkcje polityczne z wyjątkiem PPS i W. Witosa udzieliły moralnego wsparcia Radzie Regencyjnej.

10.11.1919r. lewica zaplanowała kolejną manifestację związaną z przyjazdem J. Piłsudskiego do Warszawy. Manifestanci powitali go z czerwonym sztandarem sierpa i młota. Tego dnia Prymas długo rozmawiał z Piłsudskim, pragnąc ofiarować mu naczelne dowództwo nad armią, by ten mógł uspokoić rewolucjonistów. Piłsudski nie przyjął propozycji swojego wybawiciela z niewoli niemieckiej, gdyż pragnął większej władzy.

11.11.1918 r. zatknięto czerwony sztandar na wieży zamku królewskiego w Warszawie i obalono Radę Regencyjną. Do końca 1918r. abp A. Kakowski opierał się całkowitemu przekazaniu władzy J. Piłsudskiemu i lewicy. 22.11. utworzono Ludową Republikę Polską z Naczelnikiem państwa Józefem Piłsudskim, zaś 11.12. formalnie polska monarchia przestała istnieć. J. Piłsudski z racji urodzenia był litewskim szlachcicem o poglądach lewicowych. Tych dwóch światów nie dało się połączyć w realnej polityce. Te sprzeczności dały o sobie znać w jego poczynaniach wojskowych i politycznych: koncepcja państwa federacyjnego w nawiązaniu do idei jagiellońskiej oraz sympatyzmu do lewicy przynajmniej do lat 20 XX stulecia. Dzięki tym sprzecznościom w Rosji został zaś ocalony traktat Ryski z 1920 r. wprowadził uczucie trwałej nienawiści Ukraińców i Litwinów do Polski, którego konsekwencją była rzeź wołyńska. Współczesne drogi Ukraińców i Polaków rozeszły się definitywnie. Rosja bolszewicka zdepolonizowała ziemie wschodnie a w 1945 r. wyznaczyła nam upadającą wschodnią granicę. Gdyby J. Piłsudzki w 1918 r. objął naczelne dowództwo przyczyniłby się do odrodzenia Polski jagiellońskiej, gdyż kraj tylko i wyłącznie rządzony w formie monarchii miałby polityczne prawo do wschodnich ziem. Arcyksiążę Stefan Habsburg jako król mógłby z cesarskim kuzynem ( dziś błogosławiony Karol ) stworzyć skuteczną zaporę przeciw hitleryzmowi w Europie.

11 listopada jako dzień odzyskania niepodległości został przyjęty umownie, gdyż kierując się prawdą historyczną był to dzień wielkiej manifestacji lewicowej w Warszawie. W świetle prawdy takim dniem powinien zostać 27.10, gdyż w tym dniu abp A. Kakowski w tzw. III Orędziu Manifeście do Narodu Polskiego proklamował zwołanie natychmiastowe sejmu. Zaś siedemnaście dni wcześniej polecił premierowi przejęcie z rąk okupacyjnych wszystkich działów zarządu krajem. Manifest do rodaków był wspólną deklaracją utworzonego w dniach 23 – 26. 10. 1918 r. rządu o charakterze ponadpartyjnym nie podlegającego już zaborcom.

W dwudziestoleciu międzywojennym politycznie i historycznie ze zrozumiałych względów w literaturze przedmiotu, ojcem niepodległości uczyniono Józefa Piłsudskiego – kult marszałka. Po 1945 r. w zaplanowanej walce komunistów z Kościołem postać abp A. Kakowskiego i członków Rady Regencyjnej musiały być wymazane z historii. Ta opcja historyczna jest nadal po 1989 r. w literaturze przedmiotu podtrzymywana.

W dzień 11 listopada, w stu pierwszą rocznicę odzyskania wolności załopoczą flagi narodowe w odczytach okolicznościowych, na banerach patriotycznych i gazetkach szkolnych pojawią się J. Piłsudzki, R. Dmowski, W. Witos, sporadycznie może i I. Paderewski, z pewnością ponownie zabraknie miejscu dla abpa A. Kakowskiego, członków Rady Regencyjnej . październikowego niepodległościowego rządu oraz tych wszystkich, którzy walcząc o niepodległość ojczyzny podjęli ryzykowną polityczną grę z zaborcami.

 Ks. Zbigniew Kraska

Parafia Jasło „Fara”

„Fara” – nr 11 – 12 (208) 2019

Mieszkańcy Jasła 11 listopada świętowali 100. Rocznicę Odzyskania Niepodległości. Uroczystości rozpoczęły się Eucharystią w intencji Ojczyzny sprawowana w kościele franciszkanów.Przewodniczył jej i homilię wygłosił o. Paweł Sroka – kustosz Sanktuarium św. Antoniego, a wraz z nim koncelebrowali ks. Dziekan Zbigniew Irzyk i ks. Jan Reczek – proboszcz parafii św. Faustyny. We Mszy Świętej wzięły udział władze państwowe oraz władze samorządowe z burmistrzem Jasła Ryszardem Pabianem i starostą Adamem Pawlusiem. W uroczystościach licznie uczestniczyły poczty sztandarowe oraz służby mundurowe.

Po mszy świętej wszyscy uczestnicy obchodów 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości, na czele z pocztami sztandarowymi, delegacjami urzędów i instytucji, służb mundurowych oraz placówek oświatowych udali się ulicami miasta do Parku Miejskiego. Podczas uroczystego pochodu złożono kwiaty pod tablicą upamiętniającą wymarsz jasielskiego Oddziału Związku Strzeleckiego 21 sierpnia 1914 r. oraz pod tablicą upamiętniającą postać marszałka Józefa Piłsudskiego a zarazem 70. Rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, wmurowaną w fasadę kościoła Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika. Pochód odbył się przy akompaniamencie Miejsko-Kolejowej Orkiestry Dętej w Jaśle.

Przy grobie Nieznanego Żołnierza odśpiewano „Mazurka Dąbrowskiego”, po czym odbył się apel pamięci i złożenie kwiatów przez liczne delegacje szkół, zakładów pracy i służb mundurowych powiatu jasielskiego. Wartę honorową przed Grobem Nieznanego Żołnierza pełnili strzelcy z Trzcinicy oraz harcerze. Przemówienie przy grobie Nieznanego Żołnierza wygłosił Starosta Jasielski Adam Pawluś.

Następnie zebrani w towarzystwie Miejsko-Kolejowej Orkiestry Dętej udali się na Rynek, gdzie głos zabrał Ryszard Pabian, burmistrza Jasła, przypominając genezę postania „Mazurka Dąbrowskiego”.

Wśród symboli narodowych każdego państwa obok godła i flagi znajdujemy również hymn. Jednak tylko polski „Mazurek Dąbrowskiego” może poszczycić się swoim własnym muzeum znajdującym się w Będominie na Kaszubach w dworku, w którym urodził się Józef Wybicki, autor żołnierskiej piosenki, która stała się hymnem narodowym. Czasy, w których on powstawał były bardzo trudne. Wówczas, bowiem Polska straciła niepodległość i zniknęła z mapy Europy. W tamtych czasach uważano, że naród, który nie ma państwa przestaje być narodem. Temu zaprzeczył sam Wybicki w tej pieśni pisząc „Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy”. – mówił.

Punktualnie o godz. 12:00 zebrani wspólnie odśpiewali Hymn Polski.

Wieczorem o godz. 17:00 w sali widowiskowej JDK młodzież z zespołów artystycznych JDK zaprezentowała widowisko słowno – muzyczne „Ojczyzna – serce nasze własne”.

Relacje:

 JM.

Członkowie Stowarzyszenia „Solidarni w Jaśle” od listopada 2017 r. , na każdym comiesięcznym zebraniu, poznawali życie i działalność ojców niepodległości: Józefa Piłsudzkiego, Ignacego Paderewskiego, Romana Dmowskiego, Wincentego Witosa, Ignacego Daszyńskiego, Józefa Hallera, Wojciecha Korfantego. Sylwetkę każdego z nich wspaniale przybliżał kol. Jerzy Bieńkowski.

Na zebraniu w czerwcu b.r. postanowiono, że dopełnieniem wiedzy o Ignacym Paderewskim i Wincentym Witosie będzie wycieczka do Wierzchosławic i Kąśnej Dolnej.

W dniu 29 lipca b.r. Stowarzyszenie zorganizowało wycieczkę patriotyczno-religijną do Wierzchosławic, Kąśnej Dolnej, a także do Binarowej.

W Wierzchosławicach po uczestnictwie we Mszy św. sprawowanej w kościele p.w. Matki Bożej Pocieszenia, udaliśmy się do Muzeum Wincentego Witosa. Przewodniczka p. Dorota Kędzior zapoznała nas z działalnością Wincentego Witosa i zgromadzonymi pamiątkami. Zwiedziliśmy wszystkie budynki, które były jego własnością.

W drodze do Kąśnej Dolnej zatrzymaliśmy się w Lutosławicach przy Europejskim Centrum Kultury Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego.

W Kąśnej Dolnej zwiedziliśmy dworek w którym przez kilka lat mieszkał i przebywał Ignacy Paderewski. Jest to jedyne zachowane miejsce związane z tym wybitnym  Polakiem.

W drodze do Binarowej zatrzymaliśmy się w Ciężkowicach, gdzie mogliśmy podziwiać skały będące początkiem Skamieniałego Miasta.

Wreszcie dotarliśmy do Binarowej. Drewniany kościół p.w. św. Michała Archanioła (XVI w.). To jeden z najwspanialszych przykładów późnogotyckiego budownictwa sakralnego w Polsce, który w 2003 r. został wpisany na listę UNESCO. Zachowane w niezmienionym stanie oryginalne wyposażenie „ożywiane” przez wspaniałą przewodniczkę p. Małgorzatę Nalepa, pozostawiło niezapomniane wrażenie.

W czasie podróży wysłuchaliśmy wystąpień kol. Jerzego Bieńkowskiego i kol. Kazimierza Rozenbeigera, którzy przybliżyli postacie Wincentego Witosa i Ignacego Paderewskiego. Resztę czasu wypełnił śpiew pieśni religijnych i patriotycznych.

Wycieczkę zorganizował i sprawnie poprowadził kol. Jerzy Nowak.

K.R.

Foto: J.Nowak

18 kwietnia 2018 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Jaśle w ramach obchodów 100-lecia Odzyskania Niepodległości otwarto wystawę pn. Pamiętamy! 100-lecie odzyskania Niepodległości w Jaśle.

W otwarciu wystawy wzięli udział: Wicemarszałek Województwa Podkarpackiego – Maria Kurowska, Burmistrz Miasta Jasła – Ryszard Pabian, Zastępca Burmistrza Miasta Jasła – Elwira Musiałowicz-Czech, Przewodniczący Rady Miasta Jasła – Henryk Rak, a także radni i przedstawiciele instytucji oraz stowarzyszeń miejskich.

Inauguracji wystawy towarzyszyły prelekcje: Mariusza Świątka, p.o. dyrektora Muzeum Regionalnego w Jaśle oraz Anny i Krzysztofa Kusiaków, autorów Regionalnego Bloga Historycznego o Ziemi Jasielskiej i Gorlickiej „Z Pogranicza”.

Otwarcie wystawy uświetnił program artystyczny w wykonaniu Ogniska Muzycznego w Jaśle, na który złożyły się pieśni z repertuaru Przemysława Gintrowskiego i Jacka Kaczmarskiego.

Fotografie i wspomnienia z okresu I wojny światowej, a także powrotu Niepodległej Ojczyzny pochodzące z regionu jasielskiego udostępnione zostały przez: Muzeum Regionalne w Jaśle oraz Annę i Krzysztofa Kusiaków z blogu „Z Pogranicza” .

Anna i Krzysztof Kusiakowie opowiedzieli o swoim blogu tworzonym z pasji do lokalnej historii oraz przywołali m.in. wypowiedzi osób z regionu jasielskiego oraz gorlickiego w kontekście tła historycznego działań niepodległościowych mających miejsce na tych terenach. Mariusz Świątek nawiązując do zaprezentowanych na wystawie treści, rozszerzył zaprezentowane wątki jasielskie, przywołując w szczególny sposób sytuacje, miejsca, oraz sylwetki osób tamtych czasów.

Wystawę można oglądać do 30 czerwca 2018 w holu MBP w Jaśle.

Więcej informacji dot. Wystawy:

J.M.

Foto: MBP w Jaśle

Otwarcie wystawy: 18 kwietnia 2018, godz. 16.00, MBP w Jaśle (ul. Kołłątaja 1).

W programie prelekcje: Mariusza Świątka, p.o. dyrektora Muzeum Regionalnego w Jaśle oraz Anny i Krzysztofa Kusiaków, prowadzących Regionalny Blog Historyczny o Ziemi Jasielskiej i Gorlickiej „Z Pogranicza”. Program artystyczny przygotują nauczyciele Ogniska Muzycznego w Jaśle.

Przełomowym wydarzeniem w dziejach Polski było odzyskanie niepodległości w 1918 r. Zdjęcie godła austriackiego z budynku starostwa stało się dla Jasła symbolem położenia kresu długich lat niewoli w zaborze austriackim. Polska powtórnie pojawiła się na mapach świata.

Przełomowym wydarzeniem w dziejach Polski było odzyskanie niepodległości w 1918 r. Zdjęcie godła austriackiego z budynku starostwa stało się dla Jasła symbolem położenia kresu długich lat niewoli w zaborze austriackim. Polska powtórnie pojawiła się na mapach świata.

Lata zaborów to okres ustawicznych walk niepodległościowych. Przeważające siły zaborców powodowały jednak ich tłumienie. Polacy nie ustawali w swych dążeniach do odzyskanie wolności. Dogodna sytuacja do realizacji tych zamierzeń pojawiła się z chwilą I wojny światowej. Brali w niej udział także mieszkańcy Jasła.

Pod koniec wojny wzrastały coraz bardziej nastroje niepodległościowe. Wyrazem tego stały się manifestacje przeciwko zawarciu traktatu brzeskiego. Traktat brzeski naruszał całość Królestwa Polskiego, wydzielając zeń ziemię Chełmską, a z Galicji jej część wschodnią. Traktat wymierzony był przeciw aspiracjom Polski ograniczając jej terytorium do niewielkiego obszaru Kongresówki. Stąd Rada Regencyjna 13 lutego 1918 r. wydała orędzie do Narodu Polskiego i nazwała w nim traktat brzeski nowym rozbiorem Polski. W manifestacjach przeciwko zawarciu traktatu brzeskiego licznie uczestniczyli mieszkańcy Jasła w tym młodzież jasielskiego gimnazjum. Manifestacje odbywały się w Rynku, przed budynkiem „Sokoła”, wyrażały się również w organizowanych pochodach.

Zbliżała się chwila powstania wolnej Polski. Jeszcze w ostatnich dniach października 1918 r. młodzież gimnazjalna zrywała i niszczyła dwugłowe orły z budynków i instytucji miejskich, usuwając jednocześnie litery c. k. z budynku gimnazjalnego. Również pod koniec października 1918 r. rozpoczęły się w Jaśle uroczyste obchody tak długo oczekiwanego wydarzenia. W kronice klasztornej Sióstr Wizytek znajduje się zapis: „Obchody zaczęły się przy ołtarzu. Ks. (Antoni) Kwolek odprawił w kościele mszę św. i wygłosił z zapałem okolicznościowe kazanie. Tak rozgrzani duchowo jaślanie przeszli w pochodzie pod pomnik Kościuszki z orkiestrą. Tu odbył się dalszy program uroczystości. Miasto gęsto było udekorowane flagami narodowymi. Radość i entuzjazm”.

W klasztorze „Na Górce” siostry odprawiły procesję ze śpiewem „Te Deum laudamus”. Pod statuą Matki Bożej na amarantowej szarfie widniał napis: „Królowo Korony Polskiej, módl się za nami!”. Po bokach ołtarzyka z jednej strony Orzeł Biały, a z drugiej litewska „Pogoń”.

W chwili narodzin II Rzeczypospolitej we wszystkich dzielnicach kraju powstawały lokalne ośrodki władzy. 28 października 1918 r. w Krakowie posłowie polscy do parlamentu, utworzyli Polską Komisję Likwidacyjną z Wincentym Witosem na czele. Wobec rozkładu monarchii Habsburgów postawiła ona sobie za zadanie, jako tymczasowy rząd dzielnicowy, objęcie władzy w Galicji oraz na Śląsku Cieszyńskim. Wydała odezwę do narodu polskiego, w której m.in. czytamy: „Wolna, Niepodległa i Zjednoczona Polska, uznana przez całą ludzkość cywilizowaną, rozpoczyna swój państwowy byt samoistny”. Z ramienia Komisji Likwidacyjnej na komisarza powiatu jasielskiego desygnowano Stanisława Szymańskiego. Zakończenie I wojny światowej i odzyskanie niepodległości witane było entuzjastycznie przez społe­czeństwo Jasła. 1 listopada 1918 r. mieszkaniec Jasła Karol Polak usunął z budynku starostwa godło austriackie -dwugłowego czarnego orła, umie­szczając na jego miejscu godło Polski. Posiadał wówczas na terenie miasta największy zakład ślusarski. Wydarze­niu temu towarzyszyli licznie zebrani mieszkańcy Jasła. Symbolicznym wyrazem kresu panowania austriackiego było złożenie do małej trumienki na Rynku w Jaśle odznaczeń austriackich. Już 3 listopada 1918 r. rządy w Jaśle przejęła Rada Miejska, a stanowisko burmistrza objął dr Józef Baranowski.

Ogłoszenie wolnej, zjednoczonej Polski uczciło gimnazjum 13 listopada 1918 r. uroczystym nabożeństwem w kaplicy gimnazjalnej i porankiem w sali „Sokoła”. Ówczesny dyrektor Kazimierz Midowicz wezwał młodzież do rzetelnej nauki wskazując równocześnie na obowiązki młodzieży w powstającym z gruzów państwie. Zachęcił również młodzież do subskrybowania pożyczki na odbudowę kraju. Akcja ta dała pomyślne wyniki. W dniu 18 grudnia 1918 r. kwota subskrybowana przez młodzież wyniosła 8 323 k.

Odzyskanie niepodległości w 1918 r. otwierało nowy rozdział bytu narodowego Polski. Jasielscy franciszkanie włączyli się w dzieło odbudowy kraju przeznaczając na „pożyczkę polską” 16 000 koron.

Rok 1918 był rokiem Odrodzenia się Polski, był rokiem radości i tryumfu całego narodu, w tym także społeczeństwa jasielskiego.

Zdzisław Świstak

Przedruk z miesięcznika „FARA” nr 11(191)2017 z listopada 2017 r.

Wszystko zaczęło się w 1944 r. od wejścia Armii Czerwonej na tereny II Rzeczypospolitej. Polskie podziemie rozumiało doskonale jakie niesie to zagrożenie. Nikt jednak nie przypuszczał, że Sowieci przyjmą tak totalną, wręcz ludobójczą formę zwalczania wszelkich przejawów polskości, przy pełnej bierności zachodnich aliantów. Do walki z Polakami zostały przygotowane specjalne jednostki NKWD.

Prawie milion Sowietów zajęło się bezwzględnym zwalczaniem oporu. Ich aparat represji szedł zaraz za frontem i natychmiast rozpoczynał działania: aresztowania, mordy, masowe wywózki, terror wobec całego społeczeństwa. W zajętej Polsce Sowieci usuwali wszelkie formy i przejawy niezależności, dążąc do wykorzenienia ze świadomości społeczeństwa tradycyjnych polskich wartości. Czy prawdziwi Polacy mogli zostać obojętni na takie traktowanie naszego Narodu ? Musieli podjąć walkę. W latach 1944 – 1947 istniało ok. 350 większych i mniejszych oddziałów zbrojnych, ok. 200 tys. osób było czynnych w podziemiu antykomunistycznym. Skala walk przybrała w niektórych rejonach taki wymiar, że sowiecki aparat komunistyczny został zneutralizowany. Z powodzeniem utrudniano instalowanie i umacnianie się okupacyjnej sowieckiej administracji oraz jej służb.

W 1947 r. osób aktywnie zaangażowanych w podziemie niepodległościowe było prawie 100 tysięcy, z tego w konspiracji zbrojnej znajdowało się ok. 8 tys.

Sowieci i polscy komuniści stale wzmacniali swoje formacje i wprowadzali coraz ostrzejsze formy represji. W ramach tych działań do ZSRR do 1946 r. wywieziono prawie 50 tys. żołnierzy wyklętych (głównie AK – owców). Wróciły zaledwie pojedyncze osoby. Opór żołnierzy niezłomnych skończył się wraz z rozbiciem ostatniego oddziału w 1953 r. Wszyscy Niezłomni oraz ich bliscy byli prześladowani i traktowani jako gorsza kategoria obywateli PRL, tak długo, aż do jej upadku w 1989 r.

Danina krwi była ogromna. Wielu po złapaniu lub poddaniu się na miejscu rozstrzeliwano, innych więziono i okrutnie torturowano. W latach 1944 – 1963 w więzieniach i obozach na ziemiach polskich przetrzymywano ponad ćwierć miliona osób. Skalę ich fizycznej likwidacji trudno ustalić. Tylko „sądy” komunistyczne wydały ponad 8 tys. wyroków śmierci, z których wykonano ponad połowę.

1 marca 1951 r. rozstrzelano strzałem w tył głowy 7 członków Głównej Komendy WiN: Łukasza Cieplińskiego, Adama Lazarowicza, Karola Chmielą, Mieczysława Kawalca, Józefa Rzepkę, Józefa Batorego i Franciszka Błażeja. Takiego wydarzenia nie można było przemilczeć. Od 2011 r. 1 marca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

BĄDŹMY STRAŻNIKAMI ICH PAMIĘCI !

Opracował Kazimierz Rozenbeiger

.

.

Adam Kalikst Łukasz Lazarowicz

pseudonim Klamra, urodził się 14 października 1902 r. w Berezowicy Małej koło Zbaraża, zamordowany 1 marca 1951 r. w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie.

Był synem Franciszka Lazarowicza i Wandy z domu Ojak W 1919 r. wstąpił na ochotnika do odrodzonego Wojska Polskiego i walczył z Ukraińcami na Wołyniu. Następnie rozpoczął naukę w Gimnazjum w Jaśle. W 1920 r. ponownie zgłosił się do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie z bolszewikami, która miała na celu podbój państw europejskich i przekształcenie ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi rosyjskiej partii bolszewików. Wojna ta zakończyła się traktatem pokojowym między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanym w Rydze 18 marca 1921 r. Kończył on wojnę polsko – bolszewicką z łat 1919 – 1920, ustalał przebieg granic między tymi państwami oraz regulował inne sporne dotąd kwestie.

Po zakończeniu działań wojennych Adam Lazarowicz powrócił do Gimnazjum w Jaśle, w którym w 1921 r. zdał maturę. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1931 r. ukończył kurs podchorążych rezerwy piechoty. Z dniem 1 września 1931 r. mianowany został podporucznikiem rezerwy piechoty. W 1934 r. otrzymał przydział mobilizacyjny do 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. W 1936 r. dostał awans do stopnia porucznika. Z powodu choroby został zwolniony z wojska. Był kierownikiem szkoły w Gumniskach koło Dębicy.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. został zmobilizowany i wyznaczony na stanowisko ostatniego komendanta miasta Dębicy. Po ewakuacji garnizonu przyłączył się do jednostek walczących w Rejonie Rawy Ruskiej, gdzie dowodził kompanią. W październiku 1939 r. wrócił do Gumnisk, gdzie ponownie objął funkcję kierownika szkoły. Jednocześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną w ramach Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej. W 1940 r. został komendantem placówki, a następnie Obwodu Dębica ZWZ – AK. Stał na jego czele do wiosny 1944 r. W tym czasie dokonał znacznej jego rozbudowy. Przeniósł komendę Obwodu z miasta na wieś, do Gumnisk. Komendy tej Niemcom do zakończenia wojny nie udało się wykryć. Powołał 10 nowych placówek ZWZ na terenie powiatu, m. in. w Dębicy o kryptonimie „Działo”, w Pilźnie – „Pocisk”, w Ropczycach – „Ropa” i „Rakieta” oraz inne w różnych miejscowościach. Obwód Dębica pod jego komendą osiągnął najwyższy poziom organizacyjny, wyszkolenia i gotowości bojowej z wszystkich obwodów Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W 1943 r. dostał awans do stopnia kapitana, a rok później – majora. Jego największym sukcesem był współudział w rozpracowywaniu niemieckiej broni rakietowej V – 2 na poligonie doświadczalnym w rejonie miejscowości Blizna koło Dębicy. Wiosną 1944 r. objął funkcję zastępcy inspektora Inspektoratu Rzeszów AK. W czasie akcji „Burza”, której celami m. in. były:

-  uświadomienie władzom sowieckim, że na wyzwolonych z okupacji niemieckiej
terenach Polski w granicach sprzed 1939 r. gospodarzami są Polacy uznający władzę
Rządu Emigracyjnego,

-  skłonienie ZSRR do uznania władzy Rządu RP w Londynie (reprezentowanego w kraju
przez Delegaturę Rządu na Kraj) w Polsce i granicy wschodniej sprzed 1939 r. i praw
Polski do jej terenów wschodnich, bezprawnie zagarniętych na mocy postanowień
paktu Ribbentrop – Mołotow,

Adam Lazarowicz dowodził 5 Pułkiem Strzelców Konnych AK, liczącym ok. 1200 ludzi. Za pomoc wojskom sowieckim otrzymał Order Czerwonej Gwiazdy, który ustanowiony został dla nagradzania za bojowe zasługi w dziele obrony ZSRR oraz zapewnienia bezpieczeństwa publicznego zarówno w czasie wojny jak i podczas pokoju. Lazarowicz odmówił jego przyjęcia.

W pracy konspiracyjnej brała udział cała jego rodzina – żona Jadwiga, córka Danuta oraz synowie Zbigniew i Ryszard, Brat Adama, Tadeusz, pełnił funkcję oficera zrzutowego Obwodu AK Dębica, a siostra Izabela była nauczycielką tajnego nauczania.

Po zakończeniu wojny przedstawiciele rodu Lazarowiczów organizowali w latach 1945 – 1947 powojenną konspirację niepodległościową na Rzeszowszczyźnie, w Krakowskiem i na Dolnym Śląsku. Kilku z nich było wtedy poszukiwanych przez komunistyczne służby bezpieczeństwa. Adam Lazarowicz – poszukiwany przez NKWD iUB – pozostał w konspiracji. W latach 1945 – 1947 był kierownikiem Okręgu Rzeszowskiego (kryptonim „wydział 33″) i Okręgu Wrocławskiego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN. Na początku 1945 r. WiN zorganizował napad na więzienie w Rzeszowie celem odbicia więźniów. W akcji tej wzięło udział około 300 członków organizacji, a jej dowódcą był Adam Lazarowicz. 5 grudnia 1947 r. w Żninie został on zatrzymany przez UB. Po wstępnym etapie przesłuchań przewieziono go do Warszawy, gdzie został osadzony w Więzieniu Mokotowskim. Tam został poddany okrutnemu śledztwu. Przetrzymywany był w celi, w której przebywało normalnie 30 więźniów, a podczas pobytu Lazarowicza trzymano tam ponad 80 osób. Trudno się było poruszać, dlatego też w dzień, żeby można było chodzić, więźniowie ustawiali się w tzw. kierat i na komendę ruszali wszyscy w jednym kierunku. 5 października 1950 r. w Wojskowym Sądzie Rejonowym w Warszawie rozpoczęła się rozprawa IV Zarządu Głównego „Wolność i Niezawisłość”. Na ławie oskarżonych obok Adama Lazarowicza zasiadł Łukasz Ciepliński oraz innych ośmiu członków Zrzeszenia. Oskarżał ppłk Jerzy Tramer. Proces IV Zarządu był, jak podkreśla Elżbieta Jachimek – Zapart z IPN – u, „publicznym pokazem siły ze strony rządzącego reżimu komunistycznego wobec zmęczonego wcześniejszą walką o niepodległość społeczeństwa”. Zapadło siedem wyroków śmierci, w tym czterokrotny dla Adama Lazarowicza. 1 marca 1951 r. w piwnicach więzienia na Mokotowie strzałem katyńskim zabito majora Adama Lazarowicza i sześciu jego towarzyszy z IV Zarządu WiN. Rodziny nie powiadomiono; dowiedziała się o kaźni po dwóch tygodniach, nie znała miejsca pochówku.

W okresie PRL postać majora Adama Lazarowicza należała do szeregu „żołnierzy wyklętych”, o których Polacy musieli zapomnieć. Do dnia dzisiejszego nie zdołano ustalić miejsca Jego pochówku.

Opracowała Aleksandra Szajnar – b. uczennica I Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle