To była najczarniejsza niedziela w naszych dziejach. 17 września 1939 roku o świcie, łamiąc obowiązujący pakt o nieagresji i inne międzynarodowe umowy, Armia Czerwona zaatakowała broniące się już od ponad dwóch tygodni przed Niemcami państwo polskie. W tym momencie stało się jasne, że w starciu z dwoma krwiożerczymi totalitaryzmami nie mamy najmniejszych szans.

Dopełniał się w ten sposób sojusz sowiecko-niemiecki o którym przez całe dziesięciolecia historiografia peerelowska i sowiecka milczała bądź kłamała. Mimo upływu lat na Kremlu nadal obowiązuje wykładnia o pomocy jaką 17 września 1939 roku Związek Sowiecki udzielił mieszkańcom „zachodniej Białorusi i zachodniej Ukrainy”.

Rosyjski atak na Polskę był realizacją paktu zawartego pomiędzy Związkiem Sowieckim a III Rzeszą 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie. W dokumencie podpisanym przez ówczesnego niemieckiego ministra spraw zagranicznych Joachima von Ribbentropa i sowieckiego ludowego komisarza spraw zagranicznych Wiaczesława Mołotowa znalazł się tajny protokół, którego drugi punkt miał dla Polski tragiczne konsekwencje. Obie umawiające się strony zgadzały się że:

W wypadku terytorialnych i politycznych przekształceń na terenach należących do Państwa Polskiego granica stref interesów Niemiec i ZSRS przebiegać będzie w przybliżeniu po linii rzek Narwi, Wisły i Sanu. Kwestia, czy w obopólnym interesie będzie pożądane utrzymanie niezależnego Państwa Polskiego i jakie będą granice tego państwa, będzie mogła być ostatecznie wyjaśniona tylko w toku dalszych wydarzeń politycznych. W każdym razie oba rządy rozstrzygną tę kwestię na drodze przyjaznego porozumienia.

W dniu 22 września br. w Jaśle odbyły się uroczystości upamiętniające tamte tragiczne dzieje.  Obchody tragicznych rocznic – 1 wrześnie i 17 września – rozpoczęły się w kościele oo. Franciszkanów mszą świętą koncelebrowaną pod przewodnictwem o. Jana Janusa w intencji Ojczyzny i Bohaterów Września. W homilii o. Jan nawiązał do tragicznych wydarzeń sprzed 86 lat, zaznaczając, że obecna sytuacja geopolityczna ma wiele analogii do Września 1939 roku. Zaapelował do uczniów jasielskich szkół o kultywowanie pamięci o bohaterach i trwanie przy polskości, patriotyzmie i oddaniu Ojczyźnie naszych przodków.

W uroczystości uczestniczyły poczty sztandarowe szkół ponadpodstawowych z powiatu jasielskiego, a wśród nich z klas mundurowych z Kołaczyc i Nowego Żmigrodu.

W Sanktuarium św. Antoniego po zakończeniu mszy św. zostały złożone kwiaty pod tablicą upamiętniającą ks. majora Stanisława Matznera, kapelana Wojska Polskiego, absolwenta Gimnazjum w Jaśle, aresztowanego przez NKWD w 1939 roku we Lwowie i zamordowanego w 1940 r. w Bykowni.

Po nabożeństwie pochód złożony z pocztów sztandarowych poszczególnych szkół, zaproszonych gości oraz uczniów przeszedł ulicami Miasta do Zespołu Szkół Technicznych im. Bohaterów Września w Jaśle, gdzie senator Alicja Zając, delegacje władz samorządowych powiatu i miasta Jasła, NSZZ Solidarność, instytucji, biur parlamentarzystów, przedstawicieli wojewody, szkół i służb mundurowych złożyły kwiaty pod Dębem Pamięci majora Antoniego Mulińskiego, zamordowanego przez NKWD w Charkowie. Odśpiewano wspólnie hymn państwowy  „Mazurek Dąbrowskiego”.

Dalsza część uroczystości odbyła się w sali gimnastycznej Szkoły.

W swoim wystąpieniu Starosta Adam Pawluś nawiązał do zniszczenia z premedytacją Jasła przez Niemców. Przypomniał, że prezydent RP Karol Nawrocki podczas niedawnej wizyty w Berlinie upomniał się o reparacje wojenne. Starosta zapowiedział, że będzie wysyłał listy do władz miast niemieckich, gdzie trafił majątek mieszkańców Jasła zrabowany podczas II wojny światowej.

    – Nie wiem czy przyniesie to jakikolwiek skutek, ale chcemy sprawę nagłośnić – zastrzegł się gospodarz powiatu jasielskiego.

Jasło zostało szczególnie doświadczone przez okupanta. 13 września 1944 r. niemiecki starosta Walter Gentz zarządził wysiedlenie mieszkańców Jasła. Miasto zostało ograbione z wszystkiego co stanowiło jakąkolwiek wartość, a następnie spalone i wyburzone. Niemcy wywieźli z Jasła ponad tysiąc wagonów zrabowanych towarów, kosztowności, urządzeń, mebli.

    – To nie były działania wojenne. To była nieludzka grabież. Mieszkańców wysiedlono, pozwolono im zabrać to co mogli wziąć ze sobą na plecach. Gdyby nie okoliczna ludność z miejscowości położonych na zachód od Jasła, ci ludzie by nie przetrwali zimy z 1944 na 1945 roku – podkreślił Adam Pawluś.

Starosta przypomniał, że po zajęciu Polski przez obu okupantów, przystąpiono do niszczenia polskiej inteligencji. Była to polityka eksterminacji elit, w tym nauczycieli, księży.

- Zniszczenie polskiej inteligencji przez okupanta niemieckiego i rosyjskiego było jednym z najbardziej tragicznych i celowych działań mających na celu wyniszczenie narodu polskiego jako wspólnoty kulturowej, politycznej i narodowej. Zarówno Hitler jak i Stalin wiedzieli, że kto kontroluje elity, kontroluje naród. Kto je zniszczy – zniszczy jego ducha. – mówił Starosta.

Obchody 86. rocznicy agresji Niemiec i ZSRR na Polskę zakończyła, przygotowana przez grono pedagogiczne i uczniów Zespołu Szkół Technicznych w Jaśle akademia. Okolicznościowe referaty przygotowali i wygłosili uczniowie Zespołu Szkół Technicznych w Jaśle – Patryk Kamiński i Jan Dybaś.

Obchody miały charakter edukacyjny i patriotyczny, służąc refleksji nad historią oraz pielęgnowaniu pamięci o ofiarach totalitarnych reżimów.

Więcej o uroczystości:

J.M.

Foto: J.Nowak

Ekspozycja była prezentowana w Parlamencie Europejskim w Brukseli oraz w Ambasadzie Polskiej przy Unii Europejskiej. Inicjatorem był poseł do PE Bogdan Rzońca. Wystawę przygotowało Muzeum Regionalne w Jaśle, a jego dyrektor Mariusz Świątek jest kustoszem ekspozycji, sfinansowanej przez Urząd Miasta w Jaśle i Starostwo Powiatowe w Jaśle.

W dniu 06.11.2023, w II Liceum Ogólnokształcącym im. ppłk. J. Modrzejewskiego w Jaśle odbyło się otwarcie wystawy „Wysiedlenie i zburzenie miasta Jasła w 1944 r.” ukazującej barbarzyńskie zniszczenie Jasła przez Niemcy w czasie II Wojny Światowej.

Ekspozycja była prezentowana w Parlamencie Europejskim w Brukseli oraz w Ambasadzie Polskiej przy Unii Europejskiej. Inicjatorem był poseł do PE Bogdan Rzońca. Wystawę przygotowało Muzeum Regionalne w Jaśle, a jego dyrektor Mariusz Świątek jest kustoszem ekspozycji, sfinansowanej przez Urząd Miasta w Jaśle i Starostwo Powiatowe w Jaśle.

Wystawa będzie prezentowana w szkołach średnich powiatu jasielskiego, ale także w placówkach konsularnych i ambasadach w Berlinie, Atenach i Rzymie.

Gościem spotkania w II Liceum Ogólnokształcącym w Jaśle, gdzie została zaprezentowana wystawa fotograficzna był Pełnomocnik rządu do spraw Odszkodowań za Szkody Wyrządzone Agresją i Okupacją Niemiecką w latach 1939-1945, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Arkadiusz Mularczyk.

.

Uroczystość otworzyła Małgorzata Chrząszcz – Dyrektor II Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle.

.

Następnie Adam Pawluś – Starosta Jasielski powitał gości przybyłych na tą szczególną lekcję historii.

.

Arkadiusz Mularczyk mówił o reparacjach wojennych oraz odszkodowaniach jakich domaga się Polska od Niemiec. W swoim wystąpieniu opowiedział o raporcie na temat strat wojennych Polski i żądań reparacji od Republiki Federalnej Niemiec. Jak podkreślał, jego nadrzędnym celem było i nadal jest skłonienie rządu Republiki Federalnej Niemiec do podjęcia rozmów i dialogu z Polską na temat należnych reparacji, odszkodowań i zadośćuczynienia za ogrom strat ludzkich i materialnych jakie nasz kraj poniósł podczas II Wojny Światowej. Podkreślał, że Polska jako jedyny kraj na świecie nigdy nie otrzymał od Niemiec żadnego odszkodowania, chociaż zgodnie z raportem liczba ofiar wojennych wyniosła 5 219 000 polskich obywateli, przy czym co piątym zamordowanym obywatelem było dziecko poniżej 10 roku życia.

– II wojna kojarzy się generalnie na Zachodzie z kwestią tylko i wyłącznie Holocaustu, czyli mordowaniem Żydów. Nie są znane na świecie informacje o polskich stratach demograficznych, materialnych, grabieży i tego, że Polska nigdy nie dostała od Niemiec reparacji wojennych. Często ze zdumieniem politycy i dyplomaci z Zachodu dowiadują się, że Polska nie dostała nigdy odszkodowań wojennych. Że odbudowa takich miejscowości jak Jasło, Wieluń, Warszawa i setki innych polskich miast i miasteczek odbywała się w wyniku wysiłku narodu polskiego. Bez żadnych odszkodowań i planu Marshalla. Jest to chyba jedyny przykład w historii świata po II wojnie światowej. Z drugiej strony widzimy promowanie tych fałszywych kodów pamięci w mediach międzynarodowych, gdzie nie mówi się o odpowiedzialności Niemiec tylko nazistów, gdzie mówi się o „polskich obozach koncentracyjnych”, gdzie mówi się o „polskich gettach”. To wszystko jest bardzo niebezpieczne, bo to stawia Polskę w bardzo krzywym zwierciadle. To buduje wiele przekłamań. To jest później bardzo ciężkie do zmiany, bo wymaga konsekwentnej długiej pracy na bardzo wielu płaszczyznach: edukacyjnej, informacyjnej, dyplomatycznej, politycznej. Z drugiej strony mamy do czynienia z niemieckim „soft-power”, gdzie Niemcy wydają miliony euro na promocję, piszą książki o swojej historii, piszą o ruchu oporu w Niemczech, generalnie widzą się jako spadkobiercy „dobrych” Niemców, którzy walczyli z Hitlerem. A na nas – jako Polaków – patrzą jako tych, którzy są współodpowiedzialni za Holocaust. Tych, którzy są współodpowiedzialni za współpracę z nazistami. Więc te wszystkie wadliwe kody pamięci one przynoszą fatalny efekt polskiego wizerunku – Polski, Polaków, naszej historii. To jest ważne, żebyśmy z tym walczyli. Dlatego przykład Jasła jest przykładem symbolicznym. Niewinne miasto wysadzone nie w wyniku działań wojennych, ale w wyniku zaplanowanej egzekucji przez niemieckie wojsko. Bez powodu, bez przyczyn. Rabunek wcześniej, wywiezienie zasobów dóbr kultury, księgozbiorów, całego majątku prywatnego i publicznego od mieszkańców Jasła i korzystanie z tego przez kolejne dekady przez kolejne pokolenia Niemców, którzy nie chcą się z tego rozliczyć i którzy nie chcą tego zwrócić. Więc dzisiaj elementarna sprawiedliwość domaganie się, upominanie głośno o te sprawy.

.

Następnie głos zabrał Bogdan Rzońca – Poseł do Parlamentu Europejskiego.

- Musimy na nowo opowiadać historię Polski, historię Jasła, bo wiele pokoleń traci wiedzę lub ta wiedza jest blokowana, nierzetelnie przedstawiana. Jesteśmy obciążani jako współwinni wybuchu II wojny światowej, jako uczestniczący w Holokauście. Oczywiście jest to nieprawda. 99 procent Polaków podczas wojny zachowywało się świetnie. To Niemcy napadli na Polskę, to oni zburzyli i zniszczyli Polskę i Polaków. To samo zrobili z Jasłem. Najpierw wysiedlili jaślan, potem okradli domy i zakłady pracy. Spisali wszystko co zrabowali. Są dokumenty w języku niemieckim to potwierdzające, a potem zburzyli i spalili to, czego nie wywieźli z Jasła…

- Na Zachodzie dzisiaj nie rozróżniają Powstania Warszawskiego od Powstania w Getcie Warszawskim. Musimy o tym opowiadać. Jak pokazaliśmy te zdjęcia i zburzone Jasło, pierwsze pytanie było takie: dlaczego Jasło zostało zburzone? Też chcielibyśmy wiedzieć. Zło jakim była wojna musi mieć swoje konsekwencje finansowe. Popieram wszystkie procesy, które są związane z pozyskaniem od Niemców odszkodowań za maltretowanie Polaków, burzenie miast takich jak Jasło i zniszczenie Polski podczas II wojny światowej.

– Wyobraźcie sobie, że ktoś wchodzi do waszego domu, kradnie stoły, meble, odkręca klamki, wasz dom jest zburzony i spalony. I wiadomo kto to zrobił. Dlaczego w Polsce przez tyle lat nie można było o tym mówić. Wiadomo, że zrobili to Niemcy. Wszystko spisali po niemiecku i wiadomo co ukradli. Niektórzy politycy mówili: po co my o tym mówimy, po co burzymy relacje polsko – niemieckie. To złodzieja i bandytę nie wolno łapać. Trzeba nazywać rzeczy po imieniu. Gehenna II wojny będzie nam towarzyszyć długie lata. Niemców stać, żeby zapłacić te reparacje. Nie chcą tego zrobić, bo musieliby się przyznać do barbarzyństwa. Naród, który palił ludzi, przerabiał na mydło, niszczył miasta i wioski, zabijał Polaków, Żydów i Romów i oni teraz mówią, że są narodem o wyższej kulturze prawnej. Bardzo bym chciał, żebyśmy mieli poprawne relacje z Niemcami i każdym innym krajem.

.

Adam Pawluś – Starosta Jasielski opowiedział zgromadzonym gościom oraz uczniom o zarządzeniu wydanym przez starostę Waltera Gentza, który nakazał wysiedlenie miasta Jasła. W ciągu 48 godzin wszystkie osoby cywilne musiały opuścić miasto pod groźbą kary śmierci za nie wykonanie rozkazu. Podczas tych działań miasto Jasło zostało niemal w całości unicestwione, okupanci spalili i zniszczyli wszystkie obiekty sakralne, muzea, budynki administracyjne oraz mieszkalne. Po wysiedleniu miasta specjalne niemieckie komando, zwane w nomenklaturze Wermachtu oddziałem ratowniczym, zrabowało pozostawione przez obywateli mienie. Łącznie z Jasła wywieziono ponad 1002 wagony różnego rodzaju przedmiotów. Niemcy zburzyli Jasło w 97 procentach. Zniszczony został również ówczesny budynek starostwa, który wysadzono. Obecna siedziba Starostwa Powiatowego w Jaśle została odbudowana wysiłkiem mieszkańców, przy wykorzystaniu środków Państwa Polskiego.

Starosta Jasielski wspomniał również, że Zarząd Powiatu chce wystąpić z pozwem przeciwko władzom Niemieckim lub podmiotom reprezentującym Niemcy o odszkodowanie za zniszczenie budynku starostwa.

.

Na zakończenie uczniowie II LO zaprezentowali krótką cześć artystyczną, która przybliżyła klimat minionych wydarzeń, a następnie zgromadzeni zwiedzali wystawę.

Więcej informacji o spotkaniu:

 J.M.

Foto: J.Nowak