234 lata temu, 3 maja 1791 r., Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli. Obowiązywała zaledwie kilkanaście miesięcy.

234 lata temu, 3 maja 1791 r., Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli. Obowiązywała zaledwie kilkanaście miesięcy.

Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, niemal w całości poświęconego na próby reform państwa. Jej korzenie są jednak znacznie głębsze. Już od początku XVIII w. w Polsce powstawały rozmaite idee głębokich reform politycznych. Oświeceniowi pisarze polityczni, tacy jak Stanisław Dunin-Karwicki, Jan Stanisław Jabłonowski, Stanisław Leszczyński i Stanisław Konarski, krytykowali w swoich dziełach ustrój oparty na zasadzie liberum veto i słabości władzy wykonawczej oraz proponowali nowe sposoby sprawowania rządów w Rzeczpospolitej.

3 maja  2025 roku w Jaśle odbyły się uroczystości upamiętniające 234 rocznicę  uchwalenia przez Sejm Czteroletni pierwszej w Europie, a drugiej na świecie konstytucji, oraz Matki Bożej Królowej Polski. Uroczystości rozpoczęły się na jasielskim rynku mszą św. w intencji Ojczyzny. W uroczystej Mszy św. uczestniczyły licznie poczty sztandarowe miasta Jasła, Komendy Powiatowej Policji w Jaśle, Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Jaśle, Służby Więziennej w Jaśle, Cechu Rzemiosł Różnych w Jaśle, szkół podstawowych i ponadpodstawowych, organizacji pozarządowych; parlamentarzyści ziemi jasielskiej, władze samorządowe powiatu jasielskiego i miasta Jasła na czele z burmistrzem Adamem Kostrząbem i przewodniczącym Rady Miejskiej Marcinem Węgrzynem, komendanci powiatowych służb, inspekcji i straży, dyrektorzy i kierownicy instytucji użyteczności publicznej, działacze organizacji społecznych oraz mieszkańcy Jasła i regionu. Asystę honorową sprawowali harcerze z Komendy Hufca ZHP im. Rodziny Madejewskich w Jaśle oraz strzelcy z Jednostki Strzeleckiej 2091 im. gen. Józefa Hallera Związku Strzeleckiego „Strzelec” Józefa Piłsudskiego działającej przy Zespole Szkół SASR im. prof. Teodora Marchlewskiego w Trzcinicy.

Koncelebrze z proboszczami jasielskich parafii przewodniczył pochodzący z Trzcinicy, absolwent I LO w Jaśle ks. dr hab. Waldemar Janiga, dyrektor Wydziału Nauki Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej, który wygłosił również homilię.

Duchowny w wygłoszonej homilii  przypomniał, że obchodzone święta Konstytucji 3 Maja i Matki Bożej Królowej Polski są jakby wyznacznikami polskiej tożsamości. Nawiązał do historycznych wydarzeń i obecności Matki Bożej począwszy od potopu szwedzkiego, obrony Częstochowy, ślubów króla Jana Kazimierza, próśb i modlitw zanoszonych przez 123 lata niewoli po Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego w 1956 roku przygotowane przez kardynała Stefana Wyszyńskiego w więzieniu.

W dalszej części homilii powiedział m. In.:

…Obecnie w naszym kraju panuje „demokracja warcząca” jak mówi pan prof. Nowak. To bardzo niebezpieczne zjawisko nawiązuje do czasów tragicznych, czasów naszej historii: do „targowicy”, do zachowania zdrajców Ojczyzny. Niestety nigdy nie brakuje ludzi podłych i skarlałych moralnie, dla których nie istnieją żadne wartości, a celem ich życia są tylko przyziemne profity. Ci ludzie postanowili zlikwidować dla godności człowieka formę samo represji – sumienie. To wieje grozą bracia i siostry. W ostatnim czasie mamy do czynienia ze stopniowo wdrażaną wolą ateistów, którzy uderzają nie tylko w Kościół, ale przede wszystkim w chrześcijańską wizję człowieka, jego życie i godność – wartości podstawowe. Przykłady można mnożyć, ale ja przytoczę kilka żeby urealnić sytuację.

Pierwszy – dewastacja ładu prawno moralnego, n. p. próba zrównania związków osób tej samej płci z małżeństwem i rodziną. Wytyczne Minister Zdrowia dla lekarzy w sprawie wykonywania aborcji. Drodzy bracia i siostry. To że zabito w szpitalu w Oleśnicy dziewięciomiesięczne dziecko pod sercem matki to jest efekt tych wytycznych i poczucie bezkarności ze strony wielu ludzi zaangażowanych w ten proceder. Natomiast prokuratura ściga tych, którzy pod wpływem emocji odważyli się zareagować krytycznie na to zabójstwo dziecka – m. in. księdza, mojego ucznia ks. Grzegorza, bardzo ideowego człowieka.

Po drugie – dewastacja szkolnego nauczania religii. Od 1 września ub. Roku wyrzucono religię ze średniej ocen. Można łączyć klasy i oddziały… Zredukowano lekcje religii do 1 tygodniowo od 1 września tego roku… Drodzy bracia i siostry. Abp. Gądecki powiedział, że takiej dewastacji i takiego podejścia niema w całej Europie. Złamano wszystkie procedury prawne, zlekceważono Episkopat, zlekceważono przede wszystkim głos rodziców. To jest dyskryminacja i separacja w czystej postaci.

Trzeci przykład to ostatnio atak na dyrektora Radia Maryja i Telewizji Trwam o. Tadeusza Rydzyka, a przede wszystkim jest to atak na jego dzieła ewangelizacyjne, dzieła Kościoła, zwłaszcza na Muzeum Pamięć i Tożsamość…

I po czwarte w końcu wytworzenie atmosfery nienawiści do duchownych. 9 listopada ub. roku został zamordowany ks. prałat Lech Lachowicz…

…Zachowajcie się przyzwoicie podczas wyborów prezydenckich. Jak przystało na chrześcijan. Odwołam się do listu biskupów z 1946 roku. W orędziu w sprawie wyborów do sejmu wtedy biskupi podkreślili, że stanowisko Kościoła wobec wyborów powinno być jasno określone w świetle moralności chrześcijańskiej, Dodajmy, że Kościół ma prawo i obowiązek nieumiejących pouczać, a wątpiącym dobrze radzić. Biskupi podkreślają też rzecz oczywistą, która dziś dla wielu oczywista nie jest, a mianowicie że katolicy mogą głosować tylko na takie osoby, które nie sprzeciwiają się katolickiej nauce i moralności. Natomiast katolicy nie mogą oddawać głosów na listy, których programy albo metody rządzenia są wrogie zdrowemu rozsądkowi, dobru narodu i państwa…

Po mszy świętej nastąpił przemarsz do parku miejskiego, prowadzony przez Miejską Orkiestrę Dętą. Na trasie pochodu senator Alicja Zając, poseł Maria Kurowska, władze miasta na czele z burmistrzem Adamem Kostrząbem i powiatu, służb mundurowych, przedstawiciele instytucji, szkół, złożyli kwiaty i oddano honory przed tablicą upamiętniającą 200. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja.

Po przejściu do parku, odegrano i odśpiewano hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej oraz hejnał Jasła w związku z przypadającą w tym roku 660. rocznicą nadania mu praw miejskich. Następnie harcmistrz Wiesław Hap odczytał okolicznościowy Apel Pamięci.

Z Glorietki do zgromadzonych gości wygłosił przemówienie burmistrz miasta Jasła Adam Kostrząb:

- Dzisiaj, 3 maja, spotykamy się, by uczcić jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Polski uchwalenie Konstytucji 3 Maja w 1791 roku. Był to moment, w którym nasi przodkowie podjęli próbę naprawy państwa, państwa które wymagało natychmiastowych i fundamentalnych reform. Konstytucja ta wprowadzała nowoczesne zasady: ograniczała nadużycia władzy, dawała większe prawa obywatelom, ustanawiała w Polsce ustrój monarchii konstytucyjnej, odwołujący się do najnowszych idei politycznych tamtej epoki, takich jak monteskiuszowski trójpodział władzy czy oświeceniowa idea suwerenności narodu. Miała też wzmocnić kraj wobec zagrożeń z zewnątrz wprowadzając m.in. istotne reformy wojskowe.

Dzisiaj patrzymy na to wydarzenie nie tylko z dumą, ale i z refleksją, że wolność, sprawiedliwość i odpowiedzialność za państwo są wartościami, które musimy pielęgnować każdego dnia.

Jednocześnie w tym roku przypada niezwykle ważna rocznica 1000-lecie koronacji pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. W roku 1025, po latach budowania państwa i wzmacniania jego pozycji w Europie, Bolesław Chrobry włożył na swoje skronie królewską koronę. To był moment symboliczny Polska weszła do grona europejskich monarchii jako równorzędny partner. To wtedy potwierdzono trwałość państwa polskiego i jego niezależność.

Oba te wydarzenia, choć dzieli wiele wieków, pokazują, jak wiele znaczyło dla naszych przodków silne, niezależne państwo. Bolesław Chrobry przyjmując koronę, a twórcy Konstytucji 3 Maja wprowadzając nowy porządek prawny, działali z myślą o przyszłych pokoleniach – o tym, by Polska była krajem bezpiecznym, wolnym i niepodległym.

Nasza historia to długa droga od czasów Piastów, przez wiek złotej wolności szlacheckiej, trudne czasy rozbiorów, aż po walkę o niepodległość i budowanie nowoczesnej Polski. W każdej z tych epok nasi rodacy musieli wykazać się odwagą i poczuciem wspólnoty.

Dziś my jesteśmy odpowiedzialni za to, jak będzie wyglądać przyszłość. Dziedzictwo, które zostawili nam Bolesław Chrobry i twórcy Konstytucji 3 Maja, przypomina, że Polska to nasz wspólny dom i od nas zależy, czy będzie on bezpieczny i sprawiedliwy.

Życzę nam wszystkim, byśmy czerpali z naszej historii mądrość i siłę. Byśmy potrafili budować państwo w duchu jedności, wzajemnego szacunku i odpowiedzialności wolność i niepodległość wymagają troski i zaangażowania.

Dziękuję Państwu za uwagę i udział w dzisiejszej uroczystości

W części artystycznej zatytułowanej „Witaj majowa jutrzenko” wystąpili soliści Prywatnej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Jaśle.

Więcej o uroczystości:

 J.M.

Foto: J.Nowak

Konstytucja 3 Maja, uchwalona w 1791 roku, stanowi kamień milowy w historii Polski oraz jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach europejskiego liberalizmu. Była to pierwsza w Europie i druga na świecie konstytucja, która została uchwalona w sposób legalny i demokratyczny. Jej wprowadzenie miało na celu reformę ustrojową Rzeczypospolitej i umocnienie jej pozycji w obliczu rosnącej presji ze strony sąsiadujących mocarstw.

Jednym z najważniejszych aspektów Konstytucji 3 Maja było zapewnienie praw obywatelskich, takich jak wolność słowa, zgromadzeń i wyznania, ale przede wszystkim należy pamiętać o dążeniu do likwidacji liberum veto, które paraliżowało działanie parlamentu, oraz do wprowadzenia zasad monarchii konstytucyjnej, gdzie władza królewska była ograniczona przez ustawy.

Niestety, trwało to krótko. Już rok później, w wyniku inwazji Rosji na Polskę i zdrady części polskiej szlachty, Konstytucja została zawieszona, a Rzeczpospolita znalazła się pod kontrolą obcych mocarstw. Był to pierwszy rozbiór Polski (1792) , w którym Rosja, Austria i Prusy podzieliły się terytorium Rzeczypospolitej, początek procesu, który doprowadził do kolejnych rozbiorów w 1793 roku i 1795 roku.

W rezultacie, Polska jako suwerenne państwo zniknęła z mapy Europy na ponad sto lat.

.

Obchody Narodowego Święta 3 Maja w Jaśle rozpoczęły się mszą św. w intencji ojczyzny odprawioną na płycie jasielskiego rynku. Liturgii przewodniczył ks. prof. Piotr Steczkowski, kanclerz kurii diecezjalnej w Rzeszowie. Oprawę muzyczną zapewniła Miejsko – Kolejowa Orkiestra Dęta oraz chór Ave z parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Jaśle. W uroczystości uczestniczyły poczty sztandarowe jasielskich szkół podstawowych, służb mundurowych, instytucje publiczne, organizacje pozarządowe, harcerze z Hufca ZHP w Jaśle im. Rodziny Madejewskich oraz pododdziały Strzelca z Zespołu Szkół SASR im. prof. Teodora Marchlewskiego w Trzcinicy.

.

W wygłoszonej homilii ks. Piotr Steczkowski mówił:

– Dzisiaj obserwujemy niebezpieczną tendencję do niszczenia tożsamości człowieka. Dzisiaj o to idzie walka, nie tylko u nas, ale w całym świecie. Człowiek ma nie wiedzieć kim jest. Człowiek ma nie wiedzieć czy jest mężczyzną, czy kobietą, a może ani tym ani tym. Gdy zatraci swoją świadomość będzie mógł zrealizować swoją misję, czy będzie mógł przekazać życie, czy będzie mógł wychować nowe pokolenie. A jeżeli nie będzie nowego pokolenia, to co będzie? Będzie pustka, będzie katastrofa. Człowiek ma dzisiaj nie wiedzieć czy jest katolikiem, czy przynależy do Kościoła, czy może jest niewierzący. Człowiek ma dzisiaj nie wiedzieć czy jest Polakiem, czy może kosmopolitą, obieżyświatem, a może mitycznym Europejczykiem. Bez poczucia tożsamości, bez trwałego zrozumienia kim się jest, nie ma szans na wychowanie do wartości, nie ma szans na prawdziwy patriotyzm, na prawdziwy rozwój. Efektem będzie zanikanie człowieczeństwa i narodów całych…

– Abyśmy przez piękno, prawdę i dobro, określali i odnajdowali nasze korzenie. Jeżeli zatracimy te wartości, to prosta droga do zatracenia tożsamości. Polski nie było. 123 lata została wygaszona ze świadomości Europy i świata, ale Polska przetrwała dzięki kulturze, dzięki pamięci historycznej, dzięki pięknu mowy ojczystej i dzięki sztuce.

– Bez historii, bez nauki o najwybitniejszych dziełach polskiej literatury, bez otwarcia wrażliwości młodego pokolenia na sztukę, prawdziwe piękno, Polska zamieni się w bezimienny kraj.

– Żyjemy w czasach zamętu, gdzie prawda miesza się z półprawdami i całkiem oczywistymi kłamstwami, a jednak zwycięża nieraz w umysłach kłamstwo. Dlatego w czasach zamętu potrzebujemy trwałego punktu odniesienia, potrzebujemy źródła nadziei. Tym źródłem pozostaje nieustannie Maryja, nasza Matka i Królowa ze swoją stolicą na Jasnej Górze. Dlatego warto tam pielgrzymować…

– Nienawiść spowodowała, że część ludzi wymordowano, resztę wypędzono, a domy, kościoły – substancję materialną – zburzono. Miało tego miasta nie być, ale miasto przeżyło dzięki ludziom, dzięki ofiarności i poczuciu tożsamości. Dlaczego większość zdecydowała się tutaj wrócić? Bo czuli się z tym miejscem związani, bo tutaj była ich tożsamość, bo czuli się jaślanami. Dlatego wrócili i dźwignęli miasto z ruin swoją pracą, ofiarnością i solidarnością, nie oglądając się na innych, ale ofiarowując swój czas, wysiłek aby odbudować Jasło. O tych ludziach dzisiaj z dumą myślimy i dziękujemy Panu Bogu, że tacy byli nasi przodkowie, że natchnął ich, żebyśmy mogli na nowo cieszyć się tym miejscem, które jest dla każdego jaślanina jedynym miejscem na ziemi w sensie pochodzenia, pamięci, emocjonalnego, uczuciowego związku. Przykład tych naszych przodków niech nas zachęca i napawa pozytywnym myśleniem, że z każdego nawet największego nieszczęścia można wyjść, można się odbudować w wymiarze indywidualnym, społecznym. Potrzeba nam tylko wiary, ufności i zaangażowania, współpracy z bożą łaską. Dzisiaj z mieszanymi uczuciami spotykamy się na tej modlitwie, bo z jednej strony jesteśmy dumni z naszej historii, bohaterstwa, mądrości poprzednich pokoleń. Jesteśmy wdzięczni za to, że przekazali nam wartości, że wiemy kim jesteśmy, że mamy to poczucie tożsamości. Z drugiej strony z pewnym niepokojem patrzymy w przyszłość, ale nie możemy zatracić naszej ufności. Dlatego ufając Bożej Opatrzności, oddając się w opiekę Królowej Polski i świętego Antoniego, patrona naszego miasta, powtarzajmy jako życiową dewizę natchnione słowa apostoła, przypomniane przez zamordowanego 40 lat temu kapelana pierwszej „Solidarności” księdza Jerzego Popiełuszkę, które to słowa są na kościołku gimnazjalnym utrwalone w tablicy: „Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj”. Niech to będzie program także na te współczesne czasy dla każdego z nas.

.

Uczestnicy uroczystości po zakończonej mszy świętej udali się w patriotycznym pochodzie prowadzony przez Miejsko – Kolejową Orkiestrę Dętą do Parku Miejskiego.

Parlamentarzyści, samorządowcy, na czele z burmistrzem Jasła Ryszardem Pabianem, przedstawiciele jasielskich instytucji kultury i służb mundurowych złożyli kwiaty pod tablicą upamiętniającą 200. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja (ul. Kołłątaja).

W Parku Miejskim odśpiewano Mazurka Dąbrowskiego oraz odegrano hejnał Miasta Jasła. Druh Wiesław Hap odczytał apel pamięci, w którym przywołał postaci twórców “Ustawy Rządowej” uchwalonej 3 maja 1791 r. przez Sejm Wielki. Ryszard Pabian, burmistrz Jasła, tradycyjnie wygłosił okolicznościowe przemówienie. Dzisiejsze wystąpienie było jego ostatnim w roli włodarza miasta.

Uroczystości zakończył program artystyczny przygotowany przez instrumentalistów i wokalistów Prywatnej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Jaśle oraz Jasielskiego Domu Kultury.

Więcej o uroczystości:

J.M.