234 lata temu, 3 maja 1791 r., Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli. Obowiązywała zaledwie kilkanaście miesięcy.

234 lata temu, 3 maja 1791 r., Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli. Obowiązywała zaledwie kilkanaście miesięcy.

Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, niemal w całości poświęconego na próby reform państwa. Jej korzenie są jednak znacznie głębsze. Już od początku XVIII w. w Polsce powstawały rozmaite idee głębokich reform politycznych. Oświeceniowi pisarze polityczni, tacy jak Stanisław Dunin-Karwicki, Jan Stanisław Jabłonowski, Stanisław Leszczyński i Stanisław Konarski, krytykowali w swoich dziełach ustrój oparty na zasadzie liberum veto i słabości władzy wykonawczej oraz proponowali nowe sposoby sprawowania rządów w Rzeczpospolitej.

3 maja  2025 roku w Jaśle odbyły się uroczystości upamiętniające 234 rocznicę  uchwalenia przez Sejm Czteroletni pierwszej w Europie, a drugiej na świecie konstytucji, oraz Matki Bożej Królowej Polski. Uroczystości rozpoczęły się na jasielskim rynku mszą św. w intencji Ojczyzny. W uroczystej Mszy św. uczestniczyły licznie poczty sztandarowe miasta Jasła, Komendy Powiatowej Policji w Jaśle, Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Jaśle, Służby Więziennej w Jaśle, Cechu Rzemiosł Różnych w Jaśle, szkół podstawowych i ponadpodstawowych, organizacji pozarządowych; parlamentarzyści ziemi jasielskiej, władze samorządowe powiatu jasielskiego i miasta Jasła na czele z burmistrzem Adamem Kostrząbem i przewodniczącym Rady Miejskiej Marcinem Węgrzynem, komendanci powiatowych służb, inspekcji i straży, dyrektorzy i kierownicy instytucji użyteczności publicznej, działacze organizacji społecznych oraz mieszkańcy Jasła i regionu. Asystę honorową sprawowali harcerze z Komendy Hufca ZHP im. Rodziny Madejewskich w Jaśle oraz strzelcy z Jednostki Strzeleckiej 2091 im. gen. Józefa Hallera Związku Strzeleckiego „Strzelec” Józefa Piłsudskiego działającej przy Zespole Szkół SASR im. prof. Teodora Marchlewskiego w Trzcinicy.

Koncelebrze z proboszczami jasielskich parafii przewodniczył pochodzący z Trzcinicy, absolwent I LO w Jaśle ks. dr hab. Waldemar Janiga, dyrektor Wydziału Nauki Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej, który wygłosił również homilię.

Duchowny w wygłoszonej homilii  przypomniał, że obchodzone święta Konstytucji 3 Maja i Matki Bożej Królowej Polski są jakby wyznacznikami polskiej tożsamości. Nawiązał do historycznych wydarzeń i obecności Matki Bożej począwszy od potopu szwedzkiego, obrony Częstochowy, ślubów króla Jana Kazimierza, próśb i modlitw zanoszonych przez 123 lata niewoli po Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego w 1956 roku przygotowane przez kardynała Stefana Wyszyńskiego w więzieniu.

W dalszej części homilii powiedział m. In.:

…Obecnie w naszym kraju panuje „demokracja warcząca” jak mówi pan prof. Nowak. To bardzo niebezpieczne zjawisko nawiązuje do czasów tragicznych, czasów naszej historii: do „targowicy”, do zachowania zdrajców Ojczyzny. Niestety nigdy nie brakuje ludzi podłych i skarlałych moralnie, dla których nie istnieją żadne wartości, a celem ich życia są tylko przyziemne profity. Ci ludzie postanowili zlikwidować dla godności człowieka formę samo represji – sumienie. To wieje grozą bracia i siostry. W ostatnim czasie mamy do czynienia ze stopniowo wdrażaną wolą ateistów, którzy uderzają nie tylko w Kościół, ale przede wszystkim w chrześcijańską wizję człowieka, jego życie i godność – wartości podstawowe. Przykłady można mnożyć, ale ja przytoczę kilka żeby urealnić sytuację.

Pierwszy – dewastacja ładu prawno moralnego, n. p. próba zrównania związków osób tej samej płci z małżeństwem i rodziną. Wytyczne Minister Zdrowia dla lekarzy w sprawie wykonywania aborcji. Drodzy bracia i siostry. To że zabito w szpitalu w Oleśnicy dziewięciomiesięczne dziecko pod sercem matki to jest efekt tych wytycznych i poczucie bezkarności ze strony wielu ludzi zaangażowanych w ten proceder. Natomiast prokuratura ściga tych, którzy pod wpływem emocji odważyli się zareagować krytycznie na to zabójstwo dziecka – m. in. księdza, mojego ucznia ks. Grzegorza, bardzo ideowego człowieka.

Po drugie – dewastacja szkolnego nauczania religii. Od 1 września ub. Roku wyrzucono religię ze średniej ocen. Można łączyć klasy i oddziały… Zredukowano lekcje religii do 1 tygodniowo od 1 września tego roku… Drodzy bracia i siostry. Abp. Gądecki powiedział, że takiej dewastacji i takiego podejścia niema w całej Europie. Złamano wszystkie procedury prawne, zlekceważono Episkopat, zlekceważono przede wszystkim głos rodziców. To jest dyskryminacja i separacja w czystej postaci.

Trzeci przykład to ostatnio atak na dyrektora Radia Maryja i Telewizji Trwam o. Tadeusza Rydzyka, a przede wszystkim jest to atak na jego dzieła ewangelizacyjne, dzieła Kościoła, zwłaszcza na Muzeum Pamięć i Tożsamość…

I po czwarte w końcu wytworzenie atmosfery nienawiści do duchownych. 9 listopada ub. roku został zamordowany ks. prałat Lech Lachowicz…

…Zachowajcie się przyzwoicie podczas wyborów prezydenckich. Jak przystało na chrześcijan. Odwołam się do listu biskupów z 1946 roku. W orędziu w sprawie wyborów do sejmu wtedy biskupi podkreślili, że stanowisko Kościoła wobec wyborów powinno być jasno określone w świetle moralności chrześcijańskiej, Dodajmy, że Kościół ma prawo i obowiązek nieumiejących pouczać, a wątpiącym dobrze radzić. Biskupi podkreślają też rzecz oczywistą, która dziś dla wielu oczywista nie jest, a mianowicie że katolicy mogą głosować tylko na takie osoby, które nie sprzeciwiają się katolickiej nauce i moralności. Natomiast katolicy nie mogą oddawać głosów na listy, których programy albo metody rządzenia są wrogie zdrowemu rozsądkowi, dobru narodu i państwa…

Po mszy świętej nastąpił przemarsz do parku miejskiego, prowadzony przez Miejską Orkiestrę Dętą. Na trasie pochodu senator Alicja Zając, poseł Maria Kurowska, władze miasta na czele z burmistrzem Adamem Kostrząbem i powiatu, służb mundurowych, przedstawiciele instytucji, szkół, złożyli kwiaty i oddano honory przed tablicą upamiętniającą 200. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja.

Po przejściu do parku, odegrano i odśpiewano hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej oraz hejnał Jasła w związku z przypadającą w tym roku 660. rocznicą nadania mu praw miejskich. Następnie harcmistrz Wiesław Hap odczytał okolicznościowy Apel Pamięci.

Z Glorietki do zgromadzonych gości wygłosił przemówienie burmistrz miasta Jasła Adam Kostrząb:

- Dzisiaj, 3 maja, spotykamy się, by uczcić jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Polski uchwalenie Konstytucji 3 Maja w 1791 roku. Był to moment, w którym nasi przodkowie podjęli próbę naprawy państwa, państwa które wymagało natychmiastowych i fundamentalnych reform. Konstytucja ta wprowadzała nowoczesne zasady: ograniczała nadużycia władzy, dawała większe prawa obywatelom, ustanawiała w Polsce ustrój monarchii konstytucyjnej, odwołujący się do najnowszych idei politycznych tamtej epoki, takich jak monteskiuszowski trójpodział władzy czy oświeceniowa idea suwerenności narodu. Miała też wzmocnić kraj wobec zagrożeń z zewnątrz wprowadzając m.in. istotne reformy wojskowe.

Dzisiaj patrzymy na to wydarzenie nie tylko z dumą, ale i z refleksją, że wolność, sprawiedliwość i odpowiedzialność za państwo są wartościami, które musimy pielęgnować każdego dnia.

Jednocześnie w tym roku przypada niezwykle ważna rocznica 1000-lecie koronacji pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. W roku 1025, po latach budowania państwa i wzmacniania jego pozycji w Europie, Bolesław Chrobry włożył na swoje skronie królewską koronę. To był moment symboliczny Polska weszła do grona europejskich monarchii jako równorzędny partner. To wtedy potwierdzono trwałość państwa polskiego i jego niezależność.

Oba te wydarzenia, choć dzieli wiele wieków, pokazują, jak wiele znaczyło dla naszych przodków silne, niezależne państwo. Bolesław Chrobry przyjmując koronę, a twórcy Konstytucji 3 Maja wprowadzając nowy porządek prawny, działali z myślą o przyszłych pokoleniach – o tym, by Polska była krajem bezpiecznym, wolnym i niepodległym.

Nasza historia to długa droga od czasów Piastów, przez wiek złotej wolności szlacheckiej, trudne czasy rozbiorów, aż po walkę o niepodległość i budowanie nowoczesnej Polski. W każdej z tych epok nasi rodacy musieli wykazać się odwagą i poczuciem wspólnoty.

Dziś my jesteśmy odpowiedzialni za to, jak będzie wyglądać przyszłość. Dziedzictwo, które zostawili nam Bolesław Chrobry i twórcy Konstytucji 3 Maja, przypomina, że Polska to nasz wspólny dom i od nas zależy, czy będzie on bezpieczny i sprawiedliwy.

Życzę nam wszystkim, byśmy czerpali z naszej historii mądrość i siłę. Byśmy potrafili budować państwo w duchu jedności, wzajemnego szacunku i odpowiedzialności wolność i niepodległość wymagają troski i zaangażowania.

Dziękuję Państwu za uwagę i udział w dzisiejszej uroczystości

W części artystycznej zatytułowanej „Witaj majowa jutrzenko” wystąpili soliści Prywatnej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Jaśle.

Więcej o uroczystości:

 J.M.

Foto: J.Nowak

Mija 232 rocznica wprowadzenia Konstytucji, 228 rocznica utraty niepodległości i 105 rocznica jej odzyskania. Brakuje nam nadal 18 lat, aby móc powiedzieć, że niepodległa Polska funkcjonuje na mapach świata taki czas, na jaki z nich zniknęła. Choć jak wiemy, nie możemy uznać całego tego okresu za funkcjonowanie Polski niepodległej ze względu na II wojnę światową i jej konsekwencję.

Konstytucja 3 Maja w wielu fragmentach pozostaje dokumentem żywym i lekcją dla nas, aby pamiętać o konsekwencjach zbyt powolnych reakcji na widoczne zagrożenia, a także testamentem, którego wypełnienie jesteśmy winni naszemu dziedzictwu – pamięci na jaką zasługuje spiżowy pomnik, jakim pozostaje wystawione przez naszych przodków wielkie dzieło Rzeczypospolitej Obojga Narodów – ostoi wolności w Europie.

Obchody 232 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja które odbyły się w Jaśle, zostały połączone z aktem zawierzenia miasta Jasła i społeczności miejskiej Najświętszej Maryi Pannie Królowej Polski.

Uroczystość rozpoczęła się w strugach deszczu o godz. 10 mszą świętą na jasielskim rynku, odprawioną w intencji Ojczyzny, której towarzyszyło zawierzenie miasta i jego mieszkańców Najświętszej Maryi Pannie Królowej Polski.

Mszy św. przewodniczył ks. prof. Piotr Steczkowski kanclerz kurii diecezjalnej w Rzeszowie. Kazanie wygłosił o. Roman Wit, paulin i opiekun Bractwa Królowej Korony Polski.

Akt zawierzenia Jasła i jego mieszkańców Najświętszej Maryi Pannie Królowej Polski odczytał burmistrz Ryszard Pabian.

Po zakończeniu mszy św. uczestnicy obchodów Narodowego Święta Trzeciego Maja, w akompaniamencie Miejskiej Orkiestry Dętej przemaszerowali ulicami miasta pod tablicę upamiętniającą 200 rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, pod którą poszczególne delegacje złożyły kwiaty. Wartę honorową przy tablicy wystawili harcerze z Komendy Hufca ZHP w Jaśle im. Rodziny Madejewskich, oraz strzelcy z Jednostki Strzeleckiej 2091 im. gen. Józefa Hallera w Trzcinicy.

Następnie pochód przeszedł do parku, gdzie odegrany został hymn Polski, a druh Wiesław Hap odczytał opel pamięci. Burmistrz Jasła Ryszard Pabian wygłosił w glorietce okolicznościowe przemówienie.

Uroczystości zakończył program artystyczny w wykonaniu solistów Prywatnej Szkoły Muzycznej II stopnia w Jaśle.

Inne relacje z uroczystości:

J.M.

Foto: J.Nowak

3 maja 2016 roku w Jaśle odbyły się uroczystości  225. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Obchody rozpoczęła uroczysta Msza Święta w intencji Ojczyzny odprawiona na płycie jasielskiego Rynku.

W uroczystościach wzięli udział reprezentanci jasielskich organizacji, stowarzyszeń, poczty sztandarowe jasielskich szkół oraz harcerze.

Podczas mszy Słowo Boże wygłosił ks. prałat dr Waldemar Janiga, dyrektor Wydziału Nauki Katolickiej Kurii Metropolitalnej w Przemyślu.

Poniżej fragment homilii:

Fragment homilii ks. dr Waldemara Janigi z 3.05.2016r.

    Świętując dzisiaj w uroczystość Matki Bożej Królowej Polski, świętując co roku, musimy pamiętać w modlitwie o twórcach Konstytucji 3-go Maja i w ogóle o bohaterach narodowych. I stale uczyć się historii. I tę prawdziwą historię przekazywać dzieciom, młodzieży. Żeby nie zostali karłami duchowymi i kosmopolitami, lecz ludźmi kochającymi Ojczyznę. Dzięki Bogu ta cała „pedagogika wstydu” przegrała na Polskiej Ziemi. Zwłaszcza wśród ludzi młodych. Ubiegłoroczne obchody Święta Niepodległości, pogrzeb pułkownika Łupaszki, szacunek dla „żołnierzy wyklętych”, kwietniowe obchody 6-tej rocznicy katastrofy smoleńskiej, to manifestacja patriotyzmu, przywiązania do polskości, do szlachetności, do prawdy. Także treści przemówień obecnego prezydenta p. Andrzeja Dudy przy licznych okazjach wyciskają łzy. Chce się słuchać tych przemówień. Są mocno zakorzenione w wierze chrześcijańskiej, w tradycji, w historii Polskiego narodu i w kulturze.

   Bracia i siostry – dzisiaj bardzo proszę wszystkich o modlitwę w intencji Ojczyzny. Czwarte przykazanie dekalogu przypomina nam, że trzeba się modlić za Ojczyznę. Ale ta modlitwa nie może być traktowana, jako coś czysto okolicznościowego. Kościół zawsze uczył nas miłości do Ojczyzny. Nie chodzi o same uczucia, ale także o codzienną pracę dla niej, o gotowość do poświęceń i właśnie o modlitwę. Dzisiaj tę modlitwę musimy zintensyfikować, ponieważ pojawiły się nowe wyzwania. I one domagają się od nas intensywnego uciekania się do Tej, która jest Królową Naszego Narodu. Wcześniej w naszym kraju, parę miesięcy czy paręnaście miesięcy temu ujawniła się seria lewackich inicjatyw rządowych i sejmowych, które przyjęły kształt konkretnych ustaw: o in vitro, uzgadnianiu płci, ratyfikacja tzw. „konwencji antyprzemocowej” przemycającej ideologię gender, czy wreszcie wprowadzenie do sprzedaży bez recepty pigułki wczesnoporonnej. Te szaleństwa legislacyjne zostały zatrzymane dzięki modlitwie, nade wszystko modlitwie, a więc poświęceniu tak wielu ludzi, którzy doprowadzili z Bożą pomocą do zwycięstwa w wyborach prezydenckich i parlamentarnych. Pan Bóg pobłogosławił Ojczyźnie. Matko Boża, Królowo Polski dziękujemy Ci za ten „cud nad Wisłą”. To nie przypadek. To Twoja wyraźna ingerencja i wstawiennictwo. Także patronów naszej Ojczyzny. Zwłaszcza św. Andrzeja Boboli, ale i św. Jana Pawła II i św. Faustyny. A teraz też trzeba się modlić. Dlaczego? Bo przegrani w wyborach nie widzą innej drogi do ratowania swoich interesów, jak tylko przez wyciąganie ludzi na ulicę i szukanie wsparcia w głównych ośrodkach ideologii liberalno-lewicowych zagranicą. To jest bardzo niebezpieczne zjawisko i nawiązuje do czarnych kart naszej historii. Do „targowicy”, do zachowania zdrajców Ojczyzny. Niestety, nigdy nie brakuje ludzi podłych i skarlałych moralnie, dla których nie istnieją żadne zasady, nie istnieje przyzwoitość, a celem ich życia są tylko przyziemne profity. Obecnie mamy do czynienia z podobnym schematem. Zagrożona wolność, zagrożona demokracja (oczywiście w cudzysłów bierzemy wszystko). I szukanie pomocy na zewnątrz, dla obrony przywilejów tych grup, które obecny rząd i parlament chce ograniczyć. Demokracja nie jest zagrożona nawet przez moment. Zagrożone są natomiast przywileje tych, którzy działali w ostatnim czasie w imię własnych interesów, a nie w imię interesów Polski. Dlatego trzeba się modlić. Wszyscy znamy też zawołanie, które towarzyszy nam od dzieciństwa: módl się i pracuj. To z reguły św. Benedykta oczywiście. Tragicznie zmarły prezydent Lech Kaczyński mówił w kolejną rocznicę Konstytucji 3-go Maja: Polsce potrzebna jest dzisiaj ciężka praca. Bardzo ciężka. Praca nad uzdrowieniem państwa, które musi dawać ochronę słabszym i nie bać się silnych. Bo wobec Rzeczpospolitej, wobec Polski wszyscy obywatele są równi niezależnie od tego, czy mają miliardy, czy jak większość z nas Polaków nie mają nic. Wszyscy są takimi samymi obywatelami. Wszyscy muszą korzystać z ochrony państwa. A przede wszystkim muszą korzystać ci słabi. Także i ci, którym się powiodło muszą państwu służyć. Po co? Aby zwyciężyła uczciwość, a nie cynizm i draństwo.

   Są pośród nas parlamentarzyści. Jest wielu urzędników i pełniących dzisiaj władzę. Każdemu z was powtarzam z perspektywy wiary w Boga i życia wiecznego. W imię sprawiedliwości, pokory i prawdy. Ludzie was wybrali. Nie możecie nadużyć ich zaufania. Musicie być uczciwi i czyści w trosce o dobro wspólne. Prywata ma być wam obca. Powtórzę: ludzie wam zaufali. To ogromny kredyt. Nie zmarnujcie tego i nie zapominajcie tego. Uczyńcie wszystko, aby poprawić ich los, los polskiej rodziny, jasielskiej rodziny, to codzienne bytowanie.

Po mszy świętej patriotyczny pochód przeszedł od Rynku, ulicą Kościuszki, Kołłątaja do Parku Miejskiego. Przedstawiciele władz samorządowych w imieniu społeczności lokalnej złożyli kwiaty przed tablicą upamiętniającą 200-lecie Uchwalenia Konstytucji 3-Maja, oraz przy Grobie Nieznanego Żołnierza.

   Dzisiaj ustawą zasadniczą jest Konstytucja z 1997 r. Czas pokazuje, że nie jest doskonała, że wymaga zmian, ale reguluje zasady funkcjonowania państwa i to ona jest dla nas najważniejszym prawem. Ale nie zapominajmy też o naszej historii, o tym, że to Konstytucja 3 Maja była pierwszą i z dumą przekazujemy tę wiedzę młodemu pokoleniu nie tylko przy okazji uroczystości takich jak ta dzisiejsza. A pracując na rzecz kraju, naszych małych ojczyzn: gmin, miasta, powiatu, województwa, jako politycy, samorządowcy, ale także wszyscy w swoich codziennych zajęciach nie zapominajmy o słowach historycznej Konstytucji, aby”… na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć…” – mówił burmistrz Ryszard Pabian.

Ostatnim punktem uroczystości był spektakl poetycko-muzyczny „Witaj Majowa Jutrzenko”, oparty na pieśniach patriotycznych i tekście Konstytucji 3-go Maja.

J.M.

Relacje z uroczystości i zdjęcia znajdziesz również:

Do końca XVIII w. sytuacja w Polsce i na Litwie uległa znacznej zmianie. Szereg przemian religijnych, społecznych, politycznych i ekonomicznych skutecznie utrudniały utrzymanie władzy w jednej ręce króla. W państwie pozbawionym silnej władzy wykonawczej (którą sprawował król), nie można było również narzucić jedności religii. Polska „anarchia” i „złota wolność” szlachty stały się w tej samej mierze przeszkodą w sprawnym rządzeniu.

Okres Unii Lubelskiej to czas, gdy ostatecznie ustaliły się klasy społeczne. Każdy z czterech stanów – duchowieństwo, szlachta, mieszczanie i Żydzi – cieszyli się dość znaczną autonomią. Stan piąty – chłopstwo –  utracił wiele ze swej wcześniejszej niezależności i był w znacznym stopniu poddany władzy Korony, kościoła lub szlachty. Magnaci zaliczali się do szlachty zamożnej, a swą pozycję zawdzięczali służbie królowi, zdobyczom ziem ruskich na wschodzie czy też koneksjami i łączeniem rodów.

Wiek XVIII przyniósł zmiany ustrojowe – dążenie do absolutyzmu oświeconego przejawiało się poprzez głęboko zakorzenioną wiarę w wolność jednostki i swobody obywatelskiej. Szlachta swą opinię wyrażała poprzez udział w sejmikach. W Polsce i na Litwie sejmik był podstawową jednostką życia politycznego. W kwestii realizacji postanowień to sejm był instytucją zależną od sejmików. Okres obrad Sejmu Czteroletniego przypada na czasy panowania ostatniego króla elekcyjnego Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795).

Był to trudny okres w dziejach historii Polski. Kraj pogrążony był w chaosie, król ulegał kosmopolitycznym wpływom Rosji, rody magnackie walczyły o pozycję na scenie politycznej, kraj nękany był konfliktami zbrojnymi, a niepodległość i wolność Rzeczpospolitej była zagrożona jak nigdy. Agonia Polski następowała stopniowo aczkolwiek nieuchronnie, co przełożyło się na trzy rozbiory Polski w 1772r., 1793r.,
i 1795r.

Wybuch rewolucji francuskiej dał iskierkę nadziei na ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej Rzeczpospolitej. Mocarstwa europejskie zajęte własnym sprawami  nie interesowały się losem Polski, która wykorzystała burzliwą sytuację na arenie międzynarodowej, aby wydźwignąć się z politycznego upadku.

Przełom obrad nastąpił pod koniec 1790r. kiedy to król Stanisław August zawarł przymierze ze stronnictwem patriotycznym reprezentowanym przez Ignacego Potockiego, które do tej pory było w opozycji i stanowiło silny opór dla króla.  W marcu i kwietniu 1791r. sejm uchwalił dwie ważne ustawy, które później weszły w skład konstytucji. Były to ustawa o reorganizacji sejmików i o prawach mieszczaństwa i ustroju miast. Natomiast 3 maja król przedłożył izbie przygotowany wcześniej akt konstytucji. Ustawa rządowa została uchwalona jednogłośnie, wzbudzając jednakowo spory entuzjazm jak i pogardę. Marszałkiem sejmu był wtedy Stanisław Małachowski, który chętnie wspierał działania niepodległościowe  i odpowiadał na listy Hugona Kołłątaja. Ten zwolennik reform czynnie włączył się w działanie obozu patriotycznego z Potockim na czele.

Tekst nowego dokumentu zakładał zlikwidowanie trwającego od XVI w. konfliktu między dworem, a Rzecząpospolitą i rozdzielał tą władzę.

1.Królowi przysługiwała władza wykonawcza, ustawodawczą sprawował sejm, czyniąc się tym samym naczelnym organem władzy i zwierzchnikiem  uosobienia narodu.

Zreformowany sejm składał się z dwóch izb (senatu i izby poselskiej) jednak ograniczając pewne uprawnienia szlachty i możnowładców. To była idea konstytucji, aby silną i sprawną władzę ustawodawczą zrównoważyć z silną i sprawną władzą wykonawczą.

2. Ogłoszono religię rzymsko – katolicką jako narodową, ogólnie panującą i silnie przestrzeganą. Zaznaczono również poszanowanie dla innych obrządków ówcześnie istniejących.

3. Zlikwidowano „liberum veto” – wolne nie pozwalam – które w świadomości szlachty i praktyce politycznej utrwaliło się od 1652r. (podczas konfliktu króla Jana Kazimierza (1648-1668) i stronnictwa opozycyjnego). Doprowadziło to do wielokrotnego zrywania obrad sejmu (od 1669r. – 73 razy obrady zostały zerwane)  i stanowiło zaporę przeciw władzy króla na suwerenną pozycję nie tylko całego stanu, ale każdego szlachcica z osobna.

4. Zniesiono podział państwa na Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie tworząc Rzeczpospolitą monarchią konstytucyjną o ustroju stanowym.

5. Wzmocniono pozycję szlachty średniej (kosztem magnaterii), dając im głos w sejmikach, sejmie i administracji terytorialnej i państwowej.

6. Mieszczanom w miastach królewskich przyznano wolności osobiste, nadano prawa sprawowania urzędów i funkcji oficerskich.

7. Zakładano również uwolnienie chłopów z systemu feudalnego i otoczenie ich opieką prawa i rządu krajowego*.

Konstytucja uznawała, że wszelka władza pochodziła od ludu i woli narodu. Dla zachowania wolności obywatelskiej i porządku społecznego w równej mierze i wadze ustalono trzy władze rządu polskiego, które z woli prawa składać się miały: władza prawodawcza w stanach zgromadzonych(sejm), władza najwyższa wykonawcza w królu i straży oraz władza sądownicza w jurysdykcjach wybierana na sejmikach.

Z punktu widzenia historii Konstytucja 3 Maja z 1791r. stanowi bezsprzecznie największą spuściznę ideowo – polityczną po niepodległej Rzeczypospolitej. Jako pierwsza w Europie i druga na świecie dała podwaliny do tworzenia systemu republikańskiego* (republika – forma ustroju państwa, gdzie najwyższa władza sprawowana jest przez organ jednoosobowy lub kolegialny lub parę różnych organów powoływanych na czas określony w wyborach pośrednich lub bezpośrednich).

Istota wielkości Konstytucji 3 Maja polegała nie na wartości prawno – ustrojowej jej tekstu, ale na całym sensie politycznym jej genezy i okoliczności powstania. Dowodziła o odpowiedzialności za kraj i jego losy oraz wysiłku jaki został poniesiony w czasie Sejmu Czteroletniego mimo nieprzezwyciężalnych (wydawałoby się) przeciwności zewnętrznych i wewnętrznych.

Dawała przekonanie, że „republika rycerska” – bez sprawnej administracji, bez skarbu i bez wojska skazana była na zagładę. A naród to nie tylko szlachta, ale również mieszczanie żyjący w wolnych miastach, broniący wartości do obrony niepodległości i chłopstwo – wyzyskiwane przez wszystkie stany.

Uchwalenie konstytucji oprócz wymiaru politycznego miało również wymiar religijny. Dokument zasadniczy ujednolicał obowiązywanie religii katolickiej i nadawał jej rangę naczelną. Jako dziękczynienie za uchwalenie Konstytucji 3 Maja  Sejm Czteroletni już 5.05.1791r podjął uchwałę: „O wzniesieniu Świątyni Najwyższej Opatrzności”. W ciągu kilku miesięcy ruszyły prace przygotowawcze, a w pierwszą rocznicę uchwalenia ustawy rządowej, król Stanisław August wraz z prymasem Polski, biskupami i ministrami wmurowali kamień węgielny. Jednak na skutek rozbiorów i innych przeciwności kaplica nie została ukończona. Dopiero po I wojnie światowej powróciła kwestia budowy świątyni.

W roku 1921 Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę symbolicznie podkreślającą więź z konstytuantą I Rzeczpospolitej i „Ustawę o wykonaniu ślubu uczynionego przez Sejm Czteroletni i wzniesienia w Warszawie świątyni pod wezwaniem OPATRZNOŚCI BOŻEJ”. W ustawie tej stwierdzono m.in., że budowa będzie na koszt państwa. Jednak na skutek również braku funduszy kolejny raz nie przystąpiono do realizacji.

Dopiero latem 1939r. rozpoczęto prace nad budową. II wojna światowa, a następnie dyktatura komunistyczna ponownie zniweczyły te plany. W 1989r z inicjatywą kontynuacji budowy Świątyni Opatrzności Bożej wystąpił prymas Polski kardynał Józef Glemp. W 1991r. Komisja Konstytucyjna Senatu RP w uchwale powziętej z okazji 200 lecia Konstytucji 3 Maja stwierdziła aktualność ślubu. W 1998r. Sejm RP wyraził uznanie dla inicjatywy prymasa. W uchwale sejmu czytamy „Sejm Rzeczpospolitej Polskiej wyraża uznanie dla inicjatywy prymasa Polski kard. J. Glempa wzniesienia w Warszawie Świątyni Opatrzności Bożej. Sejm III Rzeczypospolitej uważa, że śluby złożone przed 200 laty Naród powinien pilnie wypełnić. Świątynia Opatrzności Bożej będzie symbolem wdzięczności za odzyskanie wolności w 1989r., 20 lat pontyfikatu Ojca Świętego Jana Pawła II, Jubileuszu 2000 lat chrześcijaństwa”.

13.06.1999r. Jan Paweł II poświęcił kamień węgielny pod budowę świątyni. Na Placu Piłsudskiego w Warszawie powiedział: „Na Polach Wilanowskich pobłogosławiłem teren pod budowę Świątyni Opatrzności Bożej. Za chwilę poświęcę kamień węgielny. Niech ta świątynia stanie się miejscem szczególnego dziękczynienia za wolność Ojczyzny. Modlę, aby żadne bolesne wydarzenia nie zakłóciły tego dziękczynienia, z którym czekamy już 200 lat”.

Od 2 maja 2002r. tj. z chwilą wmurowania kamienia węgielnego przy udziale prymasa Polski, całego Episkopatu, władz państwowych i kilku tysięcy wiernych ruszyły prace budowy świątyni na Polach Wilanowskich. W chwili obecnej zakończono wiele prac wykończeniowych. W świątyni znajdują się również Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego, a także Panteon Wielkich Polaków. Są tu pochowani m.in. Ryszard Kaczorowski, ostatni prezydent Rzeczpospolitej na uchodźctwie, ks. Jan Twardowski, Krzysztof Skubiszewski oraz ofiary katastrofy smoleńskiej: ks. Zdzisław Peszkowski, Józef Joniec, Andrzej Kwaśnik, Zdzisław Król.

Tak więc ustanowienie Konstytucji 3 Maja ma nie tylko wymiar polityczny, ale poprzez budowę Świątyni Opatrzności Bożej wymiar społeczny, a nade wszystko wymiar katolicki. I dlatego ta rocznica jest tak ważna dla Polaków.

J.N.