o nadaniu rondu w Jaśle – Sobniowie imienia Adama Lazarowicza. Życiorys tego bohaterskiego żołnierza oraz związki jego Rodziny z Jasłem zostały opisane w lipcowym numerze „Obiektywu”.

Jak już informowaliśmy 20 czerwca 2016 r. Rada Miasta Jasła podjęła uchwałę

o nadaniu rondu w Jaśle – Sobniowie imienia Adama Lazarowicza. Życiorys tego bohaterskiego żołnierza oraz związki jego Rodziny z Jasłem zostały opisane w lipcowym numerze „Obiektywu”.

Stowarzyszenie „Solidarni w Jaśle”, inicjator podjęcia tej uchwały, postanowiło o tym doniosłym fakcie powiadomić Rodzinę Adama Lazarowicza.

2 października b.r. na naszą prośbę Jaślanin – Janusz Pawlik, skarbnik Gminy Jasło,

będąc we Wrocławiu, odwiedził mieszkających tam członków Rodziny uczczonego wspomnianą decyzją Żołnierza Wyklętego. Spotkał się ze Zbigniewem Lazarowiczem – synem Adama oraz Przemysławem, synem Zbigniewa. Obaj byli działaczami „Solidarności” internowanymi w stanie wojennym. Zbigniew Lazarowicz to także uczestnik walk z niemieckim najeźdźcą w czasie II wojny światowej, a potem żołnierz podziemia antykomunistycznego. Pan Janusz przekazał specjalny list od Burmistrza Miasta Jasła Ryszarda Pabiana, uchwałę Rady Miasta oraz materiały książkowe, w tym książkę Zdzisława Świstaka „Encyklopedia Jasła”, broszury i inne pamiątki dotyczące Jasła oraz kilka egzemplarzy „Obiektywu” ze wspomnianym artykułem. Wręczył także 10 dużych kolorowych zdjęć wspomnianego ronda wykonanych przez znanego jasielskiego fotografika Marka Maczugę (także na dyskietce).

Pan Zbigniew, urodzony w Jaśle, oraz Jego Rodzina, byli bardzo zadowoleni z faktu uczczenia Adama Lazarowicza w mieście, z którym łączą ich liczne związki.

Stowarzyszenie otrzymało od Pana Zbigniewa dwie książki: Z. Lazarowicza – Klamra. Mój Ojciec (także w wersji audio) oraz Jadwigi Lazarowicz (żona Adama) – Stracony dom. Przekazał nam także kilka broszurek swojego autorstwa traktujących

o bohaterach zmagań z niemieckimi wojskami, a potem z komunistycznym aparatem represji. Pan Zbigniew przyjął zaproszenie władz Jasła do odwiedzenia naszego miasta.

4 października Pan Zbigniew Lazarowicz skontaktował się telefonicznie z autorem niniejszego tekstu przekazując podziękowania Stowarzyszeniu za podjęcie inicjatywy, która doprowadziła do uczczenia w Jaśle pamięci Jego Ojca. Złożył podziękowanie wszystkim, którzy do tego przyczynili się. Przyjął ponowne zaproszenie do odwiedzenia naszego Miasta.

Stowarzyszenie „Solidarni w Jaśle” pragnie raz jeszcze podziękować Radzie Miasta Jasła oraz Panu Burmistrzowi. Jego pracownicy: Pan Paweł Rzońca, Pan Wojciech Głowa oraz Pan Roman Marek także wsparli znacząco nasze działania związane z nadaniem imienia rondu oraz przygotowaniem materiałów dla Rodziny A. Lazarowicza.  Dziękujemy także Panu Markowi Maczudze, który nieodpłatnie przygotował wspomniane zdjęcia. Panu Januszowi Pawlikowi dziękujemy za spełnienie naszej prośby i przekazanie wyrazów wdzięczności Rodzinie Adama Lazarowicza i przygotowanych materiałów.

Kazimierz Poniatowski – Stowarzyszenie „Solidarni w Jaśle”

Rada Miasta Jasła na posiedzeniu 20 czerwca 2016 r. podjęła uchwałę o nadaniu rondu w Jaśle – Sobniowie imienia Adama Lazarowicza. Było to efektem starań Stowarzyszenia „Solidarni w Jaśle” o uczczenie tego związanego z Jasłem licznymi więzami rodzinnymi żołnierza II wojny światowej i podziemia antykomunistycznego walczącego o wolność Polski.

     ADAM  KALIKST  ŁUKASZ  LAZAROWICZ

pseudonim Klamra, urodził się 14 października 1902 r. w Berezowicy Małej koło Zbaraża, zamordowany
1 marca 1951 r. w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie.

Był synem Franciszka Lazarowicza i Wandy z domu Ojak. W 1919 r. wstąpił na ochotnika do odrodzonego Wojska Polskiego i walczył z Ukraińcami na Wołyniu. Następnie rozpoczął naukę w Gimnazjum w Jaśle (obecne I Liceum Ogólnokształcące). W 1920 r. ponownie zgłosił się do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie z Sowietami, którzy za cel postawili sobie podbój państw europejskich i przekształcenie ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi rosyjskiej partii bolszewików.

Po zakończeniu działań wojennych Adam Lazarowicz powrócił do Gimnazjum w Jaśle, w którym w 1921 r. zdał maturę. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1931 r. ukończył kurs podchorążych rezerwy piechoty. Z dniem 1 września 1931 r. mianowany został podporucznikiem rezerwy piechoty. W 1934 r. otrzymał przydział mobilizacyjny do 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. W 1936 r. dostał awans do stopnia porucznika. Z powodu choroby został zwolniony z wojska. Był kierownikiem szkoły w Gumniskach koło Dębicy.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. został zmobilizowany i wyznaczony na stanowisko ostatniego komendanta miasta Dębicy. Po ewakuacji garnizonu przyłączył się do jednostek walczących w Rejonie Rawy Ruskiej, gdzie dowodził kompanią. W październiku 1939 r. wrócił do Gumnisk, gdzie ponownie objął funkcję kierownika szkoły. Jednocześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną w ramach Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej. W 1940 r. został komendantem placówki, a następnie Obwodu Dębica ZWZ – AK. Stał na jego czele do wiosny 1944 r. W tym czasie dokonał znacznej jego rozbudowy. Przeniósł komendę Obwodu z miasta na wieś, do Gumnisk. Komendy tej Niemcom do zakończenia wojny nie udało się wykryć. Powołał 10 nowych placówek ZWZ na terenie powiatu, m. in. w Dębicy o kryptonimie „Działo”, w Pilźnie – „Pocisk”, w Ropczycach – „Ropa” i „Rakieta” oraz inne w różnych miejscowościach. Obwód Dębica pod jego komendą osiągnął najwyższy poziom organizacyjny, wyszkolenia i gotowości bojowej z wszystkich obwodów Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W 1943 r. dostał awans do stopnia kapitana, a rok później – majora. Jego największym sukcesem był współudział w rozpracowywaniu niemieckiej broni rakietowej V–2 na poligonie doświadczalnym w rejonie miejscowości Blizna koło Dębicy. Wiosną 1944 r. objął funkcję zastępcy inspektora Inspektoratu Rzeszów AK. W czasie akcji „Burza” Adam Lazarowicz dowodził 5 Pułkiem Strzelców Konnych AK, liczącym ok. 1200 ludzi. Za pomoc wojskom sowieckim otrzymał Order Czerwonej Gwiazdy, który ustanowiony został dla nagradzania za bojowe zasługi w dziele obrony ZSRR oraz zapewnienia bezpieczeństwa publicznego zarówno w czasie wojny jak i podczas pokoju. Lazarowicz odmówił jego przyjęcia.

W pracy konspiracyjnej brała udział cała jego rodzina – żona Jadwiga, córka Danuta oraz synowie Zbigniew i Ryszard, brat Adama – Tadeusz, pełnił funkcję oficera zrzutowego Obwodu AK Dębica, a siostra Izabela była nauczycielką tajnego nauczania.

Po zakończeniu wojny przedstawiciele rodu Lazarowiczów organizowali w latach 1945 – 1947 powojenną konspirację niepodległościową na Rzeszowszczyźnie, w Krakowskiem i na Dolnym Śląsku. Kilku z nich było wtedy poszukiwanych przez komunistyczne służby bezpieczeństwa. Adam Lazarowicz – poszukiwany przez NKWD i UB – pozostał w konspiracji. W latach 1945 – 1947 był kierownikiem Okręgu Rzeszowskiego (kryptonim „wydział 33”) i Okręgu Wrocławskiego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN. Na początku 1945 r. WiN zorganizował napad na więzienie w Rzeszowie celem odbicia więźniów. W akcji tej wzięło udział około 300 członków organizacji, a jej dowódcą był Adam Lazarowicz. 5 grudnia 1947 r. w Żninie został on zatrzymany przez UB. Po wstępnym etapie przesłuchań przewieziono go do Warszawy, gdzie został osadzony w Więzieniu Mokotowskim. Tam został poddany okrutnemu śledztwu. Przetrzymywany był w celi, w której przebywało normalnie 30 więźniów, a podczas pobytu Lazarowicza trzymano tam ponad 80 osób. Trudno się było poruszać, dlatego też w dzień, żeby można było chodzić, więźniowie ustawiali się w tzw. kierat i na komendę ruszali wszyscy w jednym kierunku. 5 października 1950 r. w Wojskowym Sądzie Rejonowym w Warszawie rozpoczęła się rozprawa IV Zarządu Głównego „Wolność i Niezawisłość”. Na ławie oskarżonych obok Adama Lazarowicza zasiadł Łukasz Ciepliński oraz ośmiu innych członków Zrzeszenia. Oskarżał ppłk Jerzy Tramer. Proces IV Zarządu był, jak podkreśla Elżbieta Jachimek – Zapart z IPN – u, „publicznym pokazem siły ze strony rządzącego reżimu komunistycznego wobec zmęczonego wcześniejszą walką o niepodległość społeczeństwa”. Zapadło siedem wyroków śmierci, w tym czterokrotny dla Adama Lazarowicza. 1 marca 1951 r. w piwnicach więzienia na Mokotowie  strzałem katyńskim zabito majora Adama Lazarowicza i sześciu jego towarzyszy z IV Zarządu WiN. Rodziny nie powiadomiono; dowiedziała się o kaźni po dwóch tygodniach, nie znała miejsca pochówku.

Prasa komunistyczna relacjonując proces pisała „Członkowie IV Komendy Głównej WiN – szpiedzy na żołdzie amerykańskim, już w czasie okupacji hitlerowskiej zajmowali zdradziecką postawę wobec Polski. W bezgranicznej nienawiści do obozu demokratycznego wszczęli walkę z ruchem robotniczym, stając się sprzymierzeńcami hitlerowskich oprawców”. Innym zarzutem było szpiegostwo. Miało polegać na tym, że przekazywano Delegaturze WiN w Londynie, a ta Rządowi RP, informacje o represjach wobec podziemia antykomunistycznego stosowanych przez komunistycznych oprawców.

40 lat po procesie, gdy możliwy był dostęp do akt sprawy i opisu przebiegu procesu, ówczesny minister sprawiedliwości tak ocenia postawę Lazarowicza w czasie procesu. „Zeznaje inaczej. Krótko, stanowczo, odpowiada tylko na pytania, często „tak jest”. Czuje się, że to twardy żołnierz. Z zeznań bije odwaga i determinacja. Nie próbuje się bronić, nie uchyla się od odpowiedzialności, bierze winę na siebie. Pomimo okrutnego śledztwa, nie ujawnił żadnego z nazwisk współpracujących z nim ludzi. Mówi, że była to nierówna walka o wolną Polskę”. Dalszy fragment – „Tak wspaniała postawa pogardy dla śmierci wytrąciła z równowagi prokuratora, który protestował i oświadczył, że Lazarowicz zachowuje się prowokacyjnie i dlatego domaga się, by sąd zwrócił oskarżonemu uwagę”.

O co walczył Adam Lazarowicz? Po agresji niemieckiej na Polskę w 1939 r. walczył z wojskami okupacyjnymi. Potem, jak powiedział na procesie, walczył „… z ustrojem, który nie odpowiada narodowi polskiemu”.

W okresie PRL postać majora Adama Lazarowicza należała do szeregu „żołnierzy wyklętych”, o których Polacy mieli zapomnieć. Do dnia dzisiejszego nie zdołano ustalić miejsca Jego pochówku.

Kilka zdań o związkach Rodziny Lazarowiczów z Jasłem. Przodkowie w XVII w., wywodzący się z Serbii, po osiedleniu się w Polsce odznaczyli się męstwem w walce z Turkami i otrzymali ziemie w dolinie krośnieńsko – jasielskiej. Przez długi okres czasu byli właścicielami dużej części Jasła. W Jaśle pochowany jest ojciec A. Lazarowicza – Franciszek. Tu urodził się w 1925 r. Zbigniew – syn Adama Lazarowicza, mieszkający obecnie we Wrocławiu, który w naszym mieście był uczniem szkoły powszechnej im. Romualda Traugutta. Jasielskie Gimnazjum, oprócz Adama, kończyli: jego siostry Ada (przed wojną dyrektorka prywatnego seminarium nauczycielskiego w Jaśle) i Iza oraz brat Tadeusz. W księgach parafialnych Kościoła Farnego w Jaśle zachowały się informacje o chrztach, ślubach i zgonach członków rodziny Lazarowiczów.

W książkach będących w posiadaniu Stowarzyszenia „Solidarni w Jaśle”, autorstwa żony A. Lazarowicza Jadwigi („Stracony dom”) oraz syna Zbigniewa („Klamra – Mój ojciec”) są liczne wzmianki o naszym mieście. W tej drugiej znajdujemy osobny rozdział poświęcony opisowi zniszczeniu Jasła przez Niemców podczas II wojny światowej.

Zbigniew Lazarowicz i jego synowie Mariusz, Romuald oraz najmłodszy Przemysław, byli działaczami „Solidarności” we Wrocławiu. Brali udział m. in. w drukowaniu niezależnego „Biuletynu Dolnośląskiego” i pisma „Z dnia na dzień”. Ojciec i najmłodszy syn, po wprowadzeniu stanu wojennego, zostali internowani.

W Dębicy jest ulica Adama Lazarowicza. W Gumniskach Szkoła Podstawowa nosi Jego imię. Uchwała Rady Miasta Jasła dobrze wypełnia powinność uczczenia tego niezłomnego żołnierza w naszym Mieście, z którym miał On tak liczne związki rodzinne.

Aleksandra Szajnar – b. uczennica I LO w Jaśle

Kazimierz Poniatowski – Stowarzyszenie „Solidarni w Jaśle”

Tekst ukazał się w ostatnim „Obiektywie”